Standplaats Tornio: Finland’s Zaak

Paul70 jaar geleden eindigde de Winteroorlog tussen Finland en de Sovietunie. Toen, net als nu, lag er nog steeds een dik pak sneeuw hier in Lapland en de weg tussen Finland en Zweden liep over het ijs van de Tornio rivier, een vaste oeververbinding was er in die dagen nog niet. Deze weg en de spoorbrug naar Haparanda waren destijds toneel van intensief verkeer van het vrije Zweden naar het belegerde Finland.

Geen zorgen het is de oude stoomwals maar (cartoon uit The Daily Mail)

Geen zorgen het is de oude stoomwals maar (cartoon uit The Daily Mail)

Toen het Rode leger op 30 November 1939 Finland binnenviel, was de reactie in Zweden uitgesproken heftig. Een lange historie van oorlogen tegen de Russen, de nederlaag van 1809 en het verlies van Finland lagen in het collectieve geheugen. Heel Zweden zag een spookbeeld van rode Russen aan de grens. De Zweedse defensie was zwaar verwaarloosd tijdens de crisisjaren en de herbewapening was nog maar nauwelijks op gang gekomen. Als Finland zou vallen was Zweden onverdedigbaar.

De Zweden hadden redenen om ongerust te zijn, al had het opperbevel van het Rode leger zijn commandanten op het hart gedrukt om niet in de snelheid van hun opmars per ongeluk de Zweedse grens te passeren. De Soviet luchtmacht had dat bericht echter niet goed begrepen, want meermalen gedurende de Winteroorlog werd ”per abuis” Zweeds grondgebied gebombardeerd. Gelukkig waren de Soviets behalve slechte navigatoren ook bijzonder gebrekkige bommenrichters.

Het was de Zweedse minister van buitenlandse zaken, Günther, die de gevleugelde woorden uitsprak: Finlands sak är vår (”Finland’s zaak is de onze”), wat een breuk inhield met de strikte neutraliteitspolitiek van Zweden. De Zweedse regering verklaarde zich ”non-combatant”, wat inhield dat men tot alles bereid was, behalve een directe oorlogsverklaring.  Zodra Finland om hulp vroeg, werden de arsenalen van de Zweedse strijdkrachten geopend. Het Finse leger had niet genoeg geweren voor alle soldaten. 80.000 geweren en miljoenen patronen werden door Zweden op de trein gezet, samen met anti-tank en luchtafweer kanonnen en munitie waar de Finnen ook gebrek aan hadden. Het leeuwendeel van dit verkeer liep via Tornio en Haparanda, aangezien vervoer over zee door de ijsgang en de dreiging van Sovietonderzeeërs te riskant was.

Naast materiele hulp stuurde Zweden ook mankracht. Al daags na het uitgbreken van de oorlog was er een organisatie opgezet om oorlogsvrijwilligers te werven en te voorzien van winteruitrusting en een treinkaartje naar Haparanda. Animo was er volop. Voor het einde van de oorlog hadden zich meer dan 12.000 man uit alle lagen van de bevolking aangemeld, maar slechts een derde van hen bereikte ook daadwerkelijk het front alvorens de wapenstilstand getekend werd.

De eersten die in actie kwamen was een vrijwilligersverband van de Zweedse luchtmacht, een gemengd squadron van Gloster Gladiator jagers en Hawker Hart bommenwerpers, dubbeldekkers, maar desondanks de modernste vliegtuigen waarover de koninklijke Zweedse luchtmact in 1939 beschikte! Ze opereerden vanaf het vliegveld van Kemi en vanaf de bevroren meren van Lapland met als taak het openhouden van de railverbinding tussen Finland en Zweden. De Finse luchtmacht had geen eenheden in het Noorden dus de Zweedse bijdrage was zeer welkom. Helaas verloor het squadron bij de eerste, overigens successvolle, aanval al meteen drie van de vier bommenwerpers!

Jemig, die is taai (cartoon uit London Evening Standard)

Jemig, die is taai (cartoon uit London Evening Standard)

De bedreiging van de Zweedse grens en de spoorweg van Haparanda naar het Zuiden van Finland liet zich aanvankelijk zeer ernstig aanzien. De Sovietunie had twee grote legermachten met tanks en zwaar geschut ingezet voor dit doel. De Noordelijke invasiemacht moest van Salla via Rovaniemi oprukken naar Kemi en Tornio terwijl de zuidelijke van Raate over Suomussalmi naar Oulu moest marcheren om Finland in tweeën te splitsen. De Finnen hadden in het Noorden van Finland slechts enkele licht bewapende grensbataljons beschikbaar voor de landsverdediging en de zaak leek bij voorbaat verloren, maar tot de verbazing van de gehele wereld wist het handjevol Finse skitroepen deze twee invasiemachten al in December een catastrofale nederlaag toe te brengen. Tegen de tijd dat de Zweedse vrijwilligers aan het Salla front arriveerden, eind Februari 1940, was de strijd in het Noorden reeds gestreden. Desondanks slaagden enkele tientallen van hen er toch nog in, voor de wapenstilstand werd gesloten, te sneuvelen voor de goede zaak. De slachtoffers werden per slede met militaire eer naar Tornio en vandaar over de rivier naar Haparanda vervoerd.

De Zweedse deelname in Lapland was toch nog van belang voor het verloop van de oorlog omdat het Finse troepen vrijmaakte die daarna konden worden ingezet voor de eindverdediging van de Karelische landengte, waar de Russische hoofdaanval plaatsvond. Op die wijze droeg Zweden bij aan het behoud van de Finse onafhankelijkheid in 1940.

Naast steun met manschappen en materieel bood Zweden ook grote morele en humanitaire steun. De berichten over de Russische terreurbombardementen op Finse steden maakten veel sympathie los en vele tonnen hulpgoederen werden door welwillenden ingezameld en verstuurd. Tegelijkertijd werden tienduizenden Finse kinderen uit de oorlogsgebieden geëvacueerd en in Zweden bij gastgezinnen ondergebracht.

Dankzij het successvolle verzet tegen de Sovietovermacht won Finland veel goodwill in de hele wereld en er waren meerdere landen die tijdens de oorlog materieel leverden, maar het overgrote merendeel kwam niet op tijd aan, doordat de oorlog zo kort van duur was en omdat Nazi-Duitsland, indachtig hun verdrag met de Soviets, alle leveranties zoveel mogelijk probeerden te blokkeren. Baron Bror Blixen, grootwildjager en avonturier (en ex-echtgenoot van Karen Blixen) organiseerde via contacten in de VS bijvoorbeeld een veldhospitaal, maar door de noodzaak via Noorwegen te reizen kwam ook dat te laat om nog in Finland ingezet te worden. In plaats daarvan speelde het een rol bij de slag om Narvik, tijdens de Duitse invasie van Noorwegen een maand later.

Advertisements
This entry was posted in Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , . Bookmark the permalink.

4 Responses to Standplaats Tornio: Finland’s Zaak

  1. Pingback: Kutfinnen en Marockanjävlar | Het Triumviraat

  2. Pingback: Fins Filmblogje: De Zweedse Vliegende Vuist | Het Triumvieraat

  3. Pingback: Het onbevroede toch nog goede SKILLS Project | Het Triumvieraat

  4. Pingback: Heikele Hakenkruizen | Het Triumvieraat

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s