Het Land in het Midden

PaulIn een eerder blogbericht verhaalde ik over de Zweedse oorlogen met het van oorsprong Zweedse Novgorod. De Finnen die niet tegen zowel de Russen als de Zweden tegelijk konden vechten kozen de Zweden als bondgenoten tegen de Russen en dit leidde uiteindelijk tot de annexatie van heel Finland door Zweden. Helaas voor zowel de Finnen als de Zweden was daarmee de kous niet af.

In de drie eeuwen tussen het eind van de vijftiende eeuw en het begin van de negentiende vocht Zweden maarliefst tien oorlogen uit met het tsaristische Rusland over grondgebied rondom de Finse Golf en de Oostzee. In de zestiende en zeventiende eeuw was het krijgsgeluk overwegend aan de Zweedse kant en tegen 1700 had Zweden een groot rijk opgebouwd in Noord-Europa. Finland, Karelië, Ingermanland, Estland, Lijfland en delen van Litauen, het huidige Noord-Duitsland en Polen behoorden toe aan de Zweedse kroon. Denemarken-Noorwegen de oude erf-vijand van Zweden was overwonnen. Deense en Noorse provincies in wat nu Zuid Zweden is waren geannexeerd. Zweden was een lokale grootmacht.

Zweden in de grootmachtstijd

Zweden toen het op zijn grootst was, na de Vrede van Roskilde (1658); alle gekleurde gebieden waren onderdeel van het rijk.

Het success van Zweden, net als de Nederlandse Republiek een land met slechts een kleine bevolking, was te danken aan de efficiente organisatie van het leger. Zweden had in die tijd als een van de weinige landen een klein, maar zeer gedisciplineerd, staand leger dat tegen de grotere huurlingenlegers van andere Eurpose naties opgewassen was, zoals bleek tijdens de Zweedse interventie in de Dertigjarige Oorlog (1618-1648). De Zweedse soldaten waren zowel in oorlog als in vrede verzekerd van hun levensonderhoud in tegenstelling tot huurlingen die zich met roof en plundering in leven moesten houden. De harde kern van het Zweedse leger werd gevormd door Finse soldaten, met name de Finse ruiterij speelde een belangrijke rol in vele Zweedse overwinningen. Deze laatsten stonden bekend onder de naam Hackapeliten, afgeleid van de Finse strijdkreet “hakkaa päälle!”, oftewel “hak erop in!”. (Tja, de Finnen zijn een practisch volkje en zeggen graag onomwonden waar het op staat, of, in dit geval, waar het op slaat.)

De dood van Gustav II Adolf

Hakkapeliitta aan het werk tijdens de slag bij Lützen in 1632, de man in het midden is de Zweedse koning Gustav II Adolf die tijdens die slag dapper sneuvelde maar wel posthuum de veldslag won. Hakkapeliitta is overigens ook een type autoband van het merk Nokian.

Ondanks de Zweedse successen in de zestiende en zeventiende eeuw betekende practisch iedere oorlog dat delen van Finland werden geteisterd door Russiche troepen en helemaal toen de krijgskansen keerden in de achttiende eeuw. Tijdens de Grote Noordse Oorlog van 1700 – 1721 (waarover een andere keer meer) werden uitgestrekte delen van Finland door de Russen platgebrand en leeggeroofd. Vele duizenden Finnen werden vermoord of als slaven naar Rusland getransporteerd. Deze periode staat in de Zweedse en Finse geschiedenis bekend als “de grote onvrede” en liet diepe sporen achter. Tijdens de volgende oorlog (1741-1743), die door de Zweden werd gestart om verloren gebieden terug te veroveren, deden de Russen het nog eens dunnetjes over tijdens de zogenoemde “kleine onvrede” (die alleen kleiner was omdat de Russiche bezetting van Finland minder lang duurde). Na deze oorlog was Rusland de nieuwe grootmacht geworden in het Oostzeegebied en de macht van Zweden was gebroken (al waren er nog twee oorlogen en het verlies van heel Finland voor nodig voordat men dat in Stockholm begreep). Na de vrede van Fredrikshamn (1809), stonden de Russen in Tornio aan de Zweedse grens. Finland was niet langer een buffer tussen Zweden en Rusland maar een springplank voor een eventuele invasie van Zweden door de Russen. Vanaf dat moment voerde Zweden een strikt defensieve neutraliteitspolitiek; iets wat men ruim een eeuw later “Finlandisering” zou noemen.

Voor Finland was de annexatie door Rusland aanvankelijk traumatisch, maar leverde uiteindelijk een eeuw van relatieve vrede en stabiliteit op waarin de Finse natie zich kon ontwikkelen tot het punt waarop ze klaar was om de onafhankelijkheid te verklaren en te verdedigen.

Advertisements
This entry was posted in Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Het Land in het Midden

  1. Pingback: Standplaats Tornio: Finland’s Zaak | Het Triumviraat

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s