Kutfinnen en Marockanjävlar

PaulZoals ik al eerder vermeldde, was ik onlaatst in Uleåborg (Oulu in het Fins), de hoofdstad van Österbotten, een voormalige Zweedse provincie. Ik was daar voor een bijeenkomst van leraren Zweeds en deed daar de opmerkelijke wetenswaardigheid op dat Finland het enige land ter wereld is waar Zweeds een officiele taal is. In Zweden vindt men het klaarblijkelijk zo vanzelfsprekend, dat men het niet nodig heeft gevonden om de eigen taal die status te geven. Wel heeft Zweden vijf officiele minderheidstalen, waarvan het Fins zonder meer de grootste is. De Finnen zijn met ruim 700 000 eerste, tweede en derde generatie immigranten verreweg de grootste groep allochtonen in Zweden.

Er wonen al Finnen in het hart van Zweden sinds de Middeleeuwen, toen de Zweedse koningen geharde Finnen liet overkomen (uit het toen nog Zweedse Finland) om de meest ondoordringbare oerbossen in Zweden te ontginnen (in ruil voor vrijstelling van belasting). De verovering van Finland door de Russen in 1809 maakte van de meeste Finnen Russische onderdanen, maar er woonde nog een fikse groep aan de Zweedse zijde van de grens in wat nu Zweeds Lapland is. Deze Finnen vormden met de Tornedalingar (de bewonders van de Tornio riviervallei, die een mengtaal spreken, het Meänkieli) de grootste minderheid in Zweden, tot na de Tweede Wereldoorlog. Net zoals de Friezen in Nederland werden deze Zweedse Finnen van overheidswege onder druk gezet om hun taal op te geven en geheel te assimileren. Er is een mooie film over dat onderwerp Elina – Som om jag inte fanns / Näkymätön Elina (2002).

De Finnen zijn echter, zoals bekend, een onverzettelijk volkje en de taalgrens loopt in Noord Zweden dan ook nog immer niet gelijk met de landsgrens.

De grote golf Finse immigranten kwam evenwel naar Zweden in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw. De Zweedse industrie, die niet door de oorlog was aangetast, beleefde een ongekende bloei en gastarbeiders waren hard nodig om de fabrieken draaiende te houden. Finland was doodarm uit de oorlog gekomen en had honderdduizenden interne vluchtelingen en grote woningnood. Het leek vanzelfsprekend dat de arme Finnen, die vaak toch al een mondje Zweeds spraken, naar Zweden zouden trekken om in het rijke buurland een goed loon te verdienen. Het was een win-win situatie. Zweden kreeg de hardwerkende arbeidskrachten die het behoefde en Finland werd ontlast.

De Finse gastarbeiders kwamen dus in grote getale naar de Zweedse industriesteden en vervulden de baantjes die de Zweden niet wilden: vervelend, vuil en zwaar werk. Langzamerhand ontstonden er wijken waar de meerderheid van de bewoners bestond uit Finnen en waar de gangbare taal Fins was. Treurige Finse muziek schalde er uit de ramen en men las er Finse kranten en danste de Finse tango. De Finse kinderen die geboren werden kwamen op Zweedse scholen zonder een woord Zweeds te kunnen.

De Zweden zagen het met enig misprijzen aan. Grote gemeenschappen van eenzame mannen en vrouwen met heimwee zorgden voor problemen, vooral in de weekeinden wanneer iedereen zich weemoedig een slag in de rondte zoop. De criminaliteit onder de Finse gastarbeiders was significant hoger dan onder de Zweedse bevolking. De Zweedse kranten hadden in die jaren zelfs speciale rubrieken waarin te lezen viel wat voor misdaden de Finnen deze week weer met hun puukko (traditioneel Fins mes) in hun kerfstok hadden gekerfd. De Finse immigranten stonden bekend als finnjävlar (vgl. “kutmarokkanen”) en werden door de Zweedse bevolking gemeden. Finland’s zaak was even niet langer gelijk aan het Zweedse belang.

Om de problemen het hoofd te bieden begon de Zweedse overheid met uitgebreide integratieprogramma’s, waaronder onderwijs in de eigen taal en cultuur. Dit systeem vierde hoogtij in de jaren 70, maar werd na een jaar of tien afgerond op grond van het feit dat het Finnenprobleem zo langzamerhand verdwenen was. Een deel van de Finnen remigreerde naar Finland dat inmiddels een sterke economie had opgebouwd en de rest was redelijk goed geïntegreerd in de Zweedse samenleving. De aandacht ging nu uit naar andere groepen immigranten en hun problematiek. De finnjävlar werden sverigefinländare, een minderheid met een officiele status en een erkende minderheidstaal, op grond waarvan zij in bepaalde regio’s aanspraak kunnen maken op overheidsdiensten in hun eigen taal. De cultuur van de Finse minderheid maakt nu deel uit van de Zweedse mainstream. Zweedsfinse tangobands hebben veel success en de aandacht voor Zweedsfinse film en literatuur groeit.

Voor wie even genoeg heeft van Waka Waka, is hier Darya Pakarinen met het nummer Hiljainen kylätie (“stille dorpsweg”) in de stijl van de eerste generatie “finnjävlar“.

Advertisements
This entry was posted in Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

3 Responses to Kutfinnen en Marockanjävlar

  1. Pingback: Fins Verkiezingsblogje: Stembustaalstrijd | Het Triumviraat

  2. Pingback: Standplaats Tornio: Beeldig Oulu, II | Het Triumviraat

  3. Pingback: Standplaats Tornio: Grensoverschrijdende Sex | Het Triumvieraat

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s