Standplaats Haparanda: De Zaak Thomas Quick

PaulVandaag is er eindelijk een einde gekomen aan een gerechtelijke dwaling die zijn weerga niet kent in de Zweedse geschiedenis: de operette rond de zelfverklaarde seriemoordenaar Thomas Quick. Deze zaak zorgt in Zweden al 20 jaar voor volop publiciteit en haalde zelfs in Nederland de kranten, omdat er zich ook een Nederlands echtpaar onder de vermeende slachtoffers bevond.

Sture Bergvall a.k.a. Thomas Quick

Sture Bergwall a.k.a. Thomas Quick

Het begon allemaal in 1992 de Säter kliniek, een Zweedse TBS instelling. Daar bevond zich een enge man, Sture Bergwall, een pedofiele junk met een reeks geweldsmisdrijven op zijn kerfstok. Bergwall voelde zich best thuis in de Säter kliniek waar men een toen al achterhaalde therapie toepaste die uitging van behandeling met diazepamen (zeer verslavende kalmeringsmiddelen zoals valium) en het opwekken van verdrongen herinneringen. Bergwall herinnerde zich bij voorbeeld onder invloed van de drugs dat hij als kind zwaar sexueel was misbruikt door zijn vader en dat hij een broertje had gehad dat voor zijn ogen was geboren, vermoord en begraven door zijn ouders. De ouders en de broers en zussen van Bergwall hielden vol dat hij een zieke fantasie had en dat hij zijn therapeuten manipuleerde met zijn verhalen over meerdere persoonlijkheden.

In 1992 had Bergwall echter in de ogen van zijn therapeuten zoveel voortgang geboekt in de behandeling dat hij uitgeschreven zou worden en het drugsregime zou worden afgebouwd. Toen zei Bergwall op een dag tegen zijn begeleider: “Wat als ik je zou vertellen dat ik iets heel ergs heb gedaan……”. Wat daarna volgde was een opeenstapeling van verbazingwekkende medische en jurisdische wanpraktijken.

Sture Bergwall, noemde zich nu Thomas Quick en bekende een dertigtal moorden gepleegd te hebben in Zweden, Noorwegen en Finland in de periode van 1964 (toen hijzelf slechts 14 jaar was) tot 1993 (toen hij al zat opgesloten in de Säter kliniek). De moorden golden  mannen, vrouwen en kinderen en de modus operandi (in de gevallen waar een lijk was teruggevonden) was in elk geval anders. In de gevallen waar geen lijk was gevonden bleek Quick niet in staat de politie naar enige stoffelijke resten te leiden. Tussen 1994 en 2001 werd Quick voor een achttal van de moorden die hij bekende ook daadwerkelijk veroordeeld. Hij was Zweden’s eerste seriemoordenaar en de beroemdste patient in de Säter kliniek. De therapeut Birgitta Ståhle, de aanklager Krister van der Kwast, de onderzoeksleider Seppo Penttinen, en de advocaat van Quick, Claes Borgström, maakten carrière dankzij deze spraakmakende zaak. Iedereen, behalve Penttinen schreef er een boek over. En iedereen was tevreden, met name Quick voor wie iedere “pijnlijke” bekentenis een verlenging betekende van zijn drugsregime.

Toch waren er kritische stemmen die twijfelden aan Quick’s verklaringen. De eerste was de gerenommeerde criminoloog Leif G.W. Persson (tevens een verdienstelijk schrijver van misdaadromans). Hij vestigde er de aandacht op dat er voor al de moorden die Quick had bekend geen getuigen waren. Er was ook geen enkel technisch bewijs dat Quick aan de misdaden kon knopen. Quick werd aangeklaagd en veroordeeld puur op grond van zijn eigen verklaringen en die verklaringen waren niet betrouwbaar. Sterker nog, er waren getuigen en bewijs dat Quick sommige van de moorden die hij bekende niet gepleegd kon hebben, bijvoorbeeld, omdat hij ten tijde van de moord in de kerk zat, of in de Säter kliniek, of omdat de vermeende slachtoffers nog springlevend bleken te zijn!

Over de jaren groeide het koor van stemmen, van onderzoeksjournalisten, advocaten en misdaadbestrijders, dat de gang van zaken rond het geval Thomas Quick bekritiseerde. Het verweer van zowel de aanklager als de advocaat van Quick was telkens dat Quick details wist te vertellen over de moorden die alleen aan de politie bekend waren. Deze verdediging begon steeds meer rafels te vertonen toen de onderzoekers konden aantonen hoe Quick beetje bij beetje aan die informatie gekomen was.

Thomas Quick zat immers niet in eenzame opsluiting. In de TBS kliniek had hij vrij toegang tot een goed geoutilleerde bibliotheek en internet, waar hij informatie over de moorden en verdwijningen had kunnen vinden. Ook had hij veelvuldig contact met sensatiejournalisten die, uit op een scoop, hem vrijwillig voorzagen van informatie over diverse moorden. Verder was de politie niet het eerste aanspreekpunt voor Quick geweest. Hij had zijn verhalen al kunnen testen op zijn therapeuten en medepatienten. Daarnaast bleek toen opnames van de originele verhoren boven tafel kwamen, dat de verhalen van Quick steeds veranderden, tot ze met hulp van de verhoorsleider overeenkwamen met de werkelijkheid. Alleen de uiteindelijke uitspraken van Quick werden aan de rechtbank gepresenteerd. Ook doken er video-opnames op van de keren dat Quick naar de moordplaatsen werd gebracht voor reconstructies van zijn misdaden. Hierop valt te zien hoe de politie Quick meermalen langs een bospaadje rijdt, totdat Quick zich “herinnert” dat hij dat bospaadje opgegaan was ten tijde van de moord. Ook valt te zien hoe Quick, stoned als een aap, meermaals op verkeerde wijze te werk gaat bij de moordreconstructies, tot de politie hem wijst hoe het moet. En de advocaat van Quick, Claes Borgström, staat erbij en kijkt ernaar, danwel werkt actief mee om zijn client veroordeeld te krijgen.

In 2006 diende de advocaat van de nabestaanden van één van de vermeende slachtoffers van Quick een verzoek in om herziening van de vonissen tegen Quick, omdat daarmee de echte daders vrijuit waren gegaan. Het hoofd van justitie, Göran Lambertz, een goede vriend van zowel van der Kwast als Borgström, wees het verzoek af met als motivering dat er voldoende bewijs was tegen Quick.

In 2008 groeide de kritiek aan tot een storm als de onderzoeksjournalist Hannes Råstam een dokumentaire over de zaak Quick uitbrengt waarin hij al het zogenaamde bewijs tegen Quick systematisch ontkracht (zo bleken “botresten” die bij een door Quick aangewezen moordplaats werden gevonden stukjes hout te zijn). Daarnaast bleek tevens dat Quick’s nieuwe therapeut hem had laten afkicken van de drugs en Quick, die zich nu weer Sture Bergwall noemt, nam al zijn bekentenissen terug. De nieuwe advocaat van Bergwall diende daarop een verzoek in tot herziening van alle vonissen tegen Quick. Dit verzoek werd gehonoreerd in 2009 ondanks openlijk protest van Göran Lambertz, inmiddels lid van het Zweedse hooggerechtshof (hoewel hij in die huidige functie neutraal zou behoren te blijven).

Nu zijn dan alle vonissen vernietigd en is Bergwall vrijgesproken van alle moorden die hij bekende. De Zweedse rechterlijke macht heeft hiermee zijn dwaling gecorrigeerd en verantwoording genomen voor de gemaakte fouten. Het schandaal is echter nog niet ten einde, want de overige personen die betrokken waren: de therapeut Ståhle, de onderzoeksleider Penttinen, de aanklager van der Kwast, en de advocaat Borgström houden hardnekkig vast aan hun overtuiging dat Bergwall schuldig is en weigeren iedere suggestie dat hun optreden in de affaire laakbaar was. Sancties tegen de betrokkenen in dit schandaal zijn tot nu toe jammerlijk uitgebleven, maar de roep om een onafhankelijk onderzoek is groot. De eerste drie betrokkenen zijn inmiddels al gepensioeneerd. Alleen Claes Borgström is nog actief; hij vertegenwoordigt nu de prosecutie in de Assange affaire…

Advertisements
This entry was posted in Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

4 Responses to Standplaats Haparanda: De Zaak Thomas Quick

  1. Anton Lustig says:

    Niet te geloven!
    En zo helder uiteengezet. Leuk om te lezen.
    Niet zo geweldig van sommige ambtsbekleders, die slechts volgens routine handelden, of zelfs hun eigenbelang voorop stelden.
    Als iemand het nog eens helemaal wil nalezen, dan kan dat hier, maar Paul’s duidelijke samenvatting moet toch voldoende zijn.

  2. cor verhoef says:

    Dat Borgstrom nu betrokken is bij de prosecutie van Assange verbaast mij allerminst. Ook al zo’n stinkzaakje…

  3. @Anton & Cor,
    Er was ooit een tijd dat ik het volste vertrouwen zou hebben gehad in de redelijkheid en rechtvaardigheid van de Zweedse justitie, maar sinds die tijd zijn er een paar zaken voorgevallen die mijn brilleglazen wat minder roze gemaakt hebben.

  4. Inmiddels zit Bergwall in een open inrichting in afwachting vn eventuele invrijheidsstelling, maar tot verbazinge en ontzetting van velen volharden Göran Lambertz en zijn maten in de leugen dat Bergwall wel degelijk schuldig is aan de moorden die hij bekende ondanks het overweldigende bewijs van het tegendeel. Op deze wijze proberen zij vervolging voor dienstverzaking te voorkomen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s