Standplaats Haparanda: Karin Boye

PaulIk blog nu, waarde lezer, vanaf een stokoude PC in een bejaardentehuis in het Papendrechtse, alwaar ik mijn oude moeder help te wennen aan haar nieuwe woonomgeving. De familie heeft de taak de oude woning leeg te ruimen en dat is geen sinecure. Een mens kan in zijn leven veel verzamelen. In ons geval betreft dat geen spullen van pecuniaire waarde; bij Kunst en Kitsch zult u ons dus niet zien. Het gaat vooral om memento’s. In mijn geval lag een groot deel van mijn papieren en boeken nog in de berging en ik ben nu doende om daar doorheen te lopen en te beslissen wat weg kan.

Het grootste deel van mijn jeugdfantasieoevre (geschreven en getekend tussen de vijfde klas lagere school en het eind van de middelbare school) heb ik in de papiercontainer gekieperd. Ik heb slechts enkele passages en wat stripverhalen uit die tijd bewaard (doe ik nog wel een blogje over).

Een van de papieren die ik heb teruggevonden betrof een vertaling welke ik tijdens mijn studie Scandinavistiek in Groningen maakte van een gedicht van Karin Boye. Ik was destijds een groot liefhebber van Boye als schrijfster en dichter en dat ben ik eigenlijk nog steeds, al wordt ze door moderne literatoren voor puberaal en hysterisch versleten.

Karin Boye via WikipediaKarin Boye (1900 – 1941) was een Zweedse die zich al jong ontpopte als een literaire begaving. Ze debuteerde als dichter tijdens haar studentendagen, toen ze lid was van de anti-fascistische Clarté-beweging. Haar vroege gedichten ademen gedrevenheid en militante passie die een kwetsbare ziel beschermden. Later begon Karin steeds meer met zichzelf in de knoop te komen. Ze was lesbisch maar dacht daar door een huwelijk overheen te kunnen komen. Toen dit niet bleek te werken, vertrok ze voor een jaar naar (het toen nog libertijnse) Berlijn, waar ze psychoanalyse onderging en een lesbische relatie begon met een jonge Joodse studente. Tijdens dit jaar, 1932-1933, maakte ze ook de triomf van het Nazisme van nabij mee.

Boye keerde terug naar Zweden met haar minnares op sleeptouw (terwijl homosexualiteit in die tijd nog verboden was in Zweden). Ze bleven samen tot Boye’s dood. Na haar tijd in Berlijn was Karin Boye meer en meer overtuigd van de bedreiging die totalitaire dictaturen uitmaakten en de toon van haar werk werd duisterder. Haar meest bekende roman, Kallocain (1940) beschrijft een toekomstige dystopie waarin het individu geheel onderworpen is aan de staat (acht jaar voordat Orwell hetzelfde deed in 1984).

In het voorjaar van 1941 toen Hitler-Duitsland en de Sovietunie van Stalin af leken te stevenen op de totale overwinning in Europa, pleegde Karin Boye zelfmoord en haar levenspartner volgde haar  niet lang daarna in de dood. Het benedenstaande gedicht komt uit Boye’s laatste dichtbundel, De sju dödssynderna, welke posthuum werd uitgebracht. De Zweedse titel is De lugna stegen bakom:

De stille stappen achter me

Luister ik, hoor ik het leven vlieden
het meeste is al voorbij
Die stille stappen achter me –
Dood, dat ben jij

Vroeger had ik je zo lief
maar toen was je veel te ver
Nu ik niet meer naar je smacht –
Dood, nu ben je er

Liefste Dood, er is in jouw wezen
iets van troost, zo mild:
Je vraagt niet wie als goed mens leeft
en wie zijn leven verspilt

Liefste Dood, er is in jouw wezen
iets met een tweede gezicht
wat gelijk is bij goeden en slechten
dat breng jij aan het licht

Volg mij en geef mij je hand
alles wordt nu stil en wel
De schoonheid maak je levensgroot
het lelijke een bagatel

Het is alsof je iets wilt van mij
de prijs voor je gena:
een wonderlijk kleine sleutel –
het nietige woordje ja

Ja, ja, ik wilde!
Ja, ja, ik wil!
Mijn vroomheid leg ik aan jouw voeten
Nu staat het leven stil

Advertisements
This entry was posted in Boekbeschrijving, Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , . Bookmark the permalink.

3 Responses to Standplaats Haparanda: Karin Boye

  1. Anton Lustig says:

    Als je dit gedicht leest is het of “de dood” werkelijk een stuk dichterbij komt.
    Hier is nog een blogje over de schrijfster trouwens: http://iahmia.wordpress.com/2011/08/29/en-banalare-ande/

    Intussen zit Paul alweer aan zijn vertrouwde computer, maar wat een bijzondere tijd moet dat zijn geweest in het geboortedorp. Geeft vast wel een goed gevoel om je oude schrijfsels grondig te schiften. Nooit gedacht dat er zulke grote papiercontainers in Papendrecht zouden staan!
    Ben benieuwd naar het blog over je jeugdwerk!

    • Karin Boye was onlangs in het nieuws omdat een reclamebureau één van haar gedichten had ingezet om Mercedes Benz aan te prijzen en dat schoot de Zweedse Akademie (de instantie die de Nobelprijs voor literatuur uitreikt) in het verkeerde keelgat. De gedichten van Boye zijn weliswaar rechtenvrij, maar dat betekenet nog niet dat ze zo uit context gebruikt mogen worden.

  2. Pingback: De Blauwe Ster met het Rode Haar (Vijfde Boekske) | Het Triumvieraat

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s