Standplaats Haparanda: Cornelis

PaulNeen, neen, beste lezers, dit blog gaat niet over mijn eerbiedwaardige blogbroeder in het Bangkokse, alhoewel hij enige overeenkomst vertoont met de hoofdpersoon. Neen, ik wilde een stukje doen over een zanger die ik voor het eerst, ik schaam mij niet, hoorde op een Vol met Super LP van de Makro, jawel. Die LP bevatte Nederlandse hits van dat jaar van onder anderen Boudewijn de Groot en Ekseption, maar het nummer dat me het meest bijbleef was “Veronica” gezongen door een bebaarde man met een stem die ook een baard had, als u begrijpt wat ik bedoel: wollig oubollig.


Veronica was net als alle Nederlandse hits van Vreeswijk een directe vertaling van een nummer dat hij eerder in het Zweeds uitgebracht had.

Dat nummer, dat door Radio Veronica grijsgedraaid werd, was mijn eerste kennismaking met Cornelis Vreeswijk van wie ik later de hit “Misschien wordt het morgen beter (maar het wordt toch nooit goed)” leerde apprecieren. Ik wist het nog niet, maar Cornelis was in die jaren in Zweden al een ster van formaat, bekend bij jong en oud. Ik kwam daar pas achter toen ik jaren later Zweeds ging studeren aan de RUG.

Ik wil niet te diep ingaan op het verhaal van Cornelis Vreeswijk, de basis kunt u sowieso terugvinden in Wikipedia. De reden dat ik een stukje wilde doen over deze Zweedse Nederlander was de film over hem (“Cornelis” uit 2010) die ik onlangs zag op DVD. Deze film, een biopic, zegt evenveel over Cornelis als over het Zweden van toen en nu en dat maakte het interessant voor mij.

De film “Cornelis” begint met een proloog in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog wanneer de jonge Cornelis in quarantaine wordt geplaatsd om een onderduiker te beschermen. Dit wordt in de film gebruikt als reden voor de verlatingsangst die Cornelis later vertoonde en die zich uitte in bij vlagen extreme jaloezie. Dit is één van de drie karaktertrekken van Cornelis die in de film worden onderstreept, en dat komt tegemoet aan het feministische publiek van vandaag de dag: Hij was een male pig.


De ballade van Frederik Åkare en de zoete juffrouw Cecilia Lind gaat over hoe een oudere man en een jong meisje verliefd worden op een dansavond. Bij een recente vertolking tijdens de Zweedse versie van Idols werd het feit dat het meisje nog geen 17 is discreet weggelaten…

Het tweede element waar de film veel tijd aan besteedt is Cornelis’ drank- en pillengebruik (het Zweedse synonym is “-misbruik”) dat deels wordt gepresenteerd als bron van inspiratie en deels als reden van zijn ondergang, geheel in lijn met de Zweedse anti-drugspolitiek van vandaag de dag. Cornelis rookte en dronk veel, als een soort Noordelijke Serge Gainsbourg, maar niet zoveel dat het zijn creativiteit beknotte. Hij bracht in Zweden alleen al meer dan 30 platen uit in een tijd van slechts 23 jaar en hij speelde in negen films.

Het derde element is dat Cornelis lak had aan overheden en naliet via de belastingen bij te dragen aan het “folkhem”, de Zweeds-socialistische heilsstaat. Hij wordt hierin neergezet als een verzopen en onverantwoordelijk sujet, een flierefluiter. Wat de film nalaat te tonen is dat Cornelis in de jaren 70 grotendeels verbleef in het buitenland, met name Nederland, Frankrijk en Denemarken, om de Zweedse fiscus te ontlopen. En daarin was hij niet alleen. Vele Zweedse coryfeeën uit die tijd, zoals Björn Borg en Ingmar Bergman verkozen ballingschap boven de destijds extreme belastingdruk in hun vaderland. Het was in deze tijd dat Cornelis probeerde in Nederland een carrière op te bouwen, maar dat lukte maar ten dele.

Even vertekend is het beeld dat wordt geschetst van Cornelis’ aanvraag voor de Zweedse nationaliteit in het begin van de jaren 80. Van Cornelis, lieddichter, spraakvernieuwer en acteur, ingezetene in Zweden sinds 1947,  werd vereist dat hij een bewijs leverde dat hij goed Zweeds sprak, want de regels zijn voor iedereen hetzelfde… Cornelis trekt daarop zijn aanvraag terug. Wat de film niet vermeld is dat Cornelis’ aanvraag werd ondersteund door de schrijver Lars Forssell, destijds lid van het Nobelcomité. Tegelijkertijd kreeg een getalenteerde Nigeriaanse boxer binnen een week een Zweeds paspoort, opdat hij voor Zweden een medaille kon behalen op de Olympische Spelen! Dát was de reden dat Cornelis het Zweedse staatsburgerschap niet meer bliefde.


Ballad på en soptipp (Ballade op een vuilnisbelt) werd later in Nederlandse vertaling uitgebracht als “Misschien wordt het morgen beter”. Het is een humoristisch protestlied over het milieu waarmee Cornelis zijn tijd vooruit was.

De dubbele houding van Zweden ten opzichte van de immigrant Vreeswijk komt in de film maar deels aan de orde. Cornelis had als achtergrond de Nederlandsche minachting voor authoriteit die al sinds de Middeleeuwen speelt in de Lage Landen. Deze houding jegens de overheid en de gevestigde orde kwam in veel van zijn liedjes aan bod, alsook het lot van de minder bedeelden: dronkelappen, criminelen, stakkers en hoeren. Dit viel in de jaren zestig niet goed bij de Zweedse staat. Sommige van Cornelis’ nummers mochten niet op de staatsradio gespeeld worden (om het zuivere Zweedse volk te beschermen) en de geheime dienst had een dossier over hem als staatsgevaarlijk communistenvriend. Desalniettemin bouwde Cornelis in die jaren een groot en trouw publiek op en hij werd een geliefde volkszanger.

Het was evenwel pas na zijn dood in 1987 dat Cornelis echt een Zweeds icoon werd. Toen ie niet meer kon raljeren tegen de rijken en de hoge heren werd hij door hen in de armen gesloten. Hij kreeg een staatbegrafenis op de Zweedse tegenhanger van Père la chaise en geldt nu als één van de grootste Zweedse troubadours aller tijden, in het illustere gezelschap van Carl Michael Bellman en Evert Taube, wiens werk hij meermaals, op eigen wijze en met zeer veel succes vertolkte. Zijn platen verkochten als nooit tevoren en vier jaar na zijn dood waren zijn belastingschulden eindelijk afbetaald. Nu kon hij worden bewierrookt als een propere legende, tot aan Idols toe dus.


Fredman’s epistel 81, een 18de eeuws begrafenislied van Carl Michael Bellman, hier vertolkt met één Nederlands couplet, was één van de vele blijvende sucessen van Vreeswijk en een passende afronding van dit stukje over een illustere landgenoot.

Advertisements
This entry was posted in Filmbeschouwing, Kunst / Muziek, Paul Nijbakker and tagged , , . Bookmark the permalink.

7 Responses to Standplaats Haparanda: Cornelis

  1. King Billy says:

    Fraai blog! De Zweedse kant van Cornelis Vreeswijk. Dook bij mij in de Vondelstraat onder, schuin tegenover de Vondelkerk, om deurwaarders te ontlopen. Samen op het terras van het voormalige Filmmuseum. Of de Zwarte Kat aan de Amstel. Wilde taferelen! Toen al had hij bandrecordertapes van Wyssozky. Cassette tapes bestonden destijds niet. Vreeswijk speelde, syncopeerde Wyssosky’s muziek naar de hem ó zo eigen melancholieke bluesstijl. Dweepte daarmee. Begin jaren ’70. Ergens heb ik nog de rouwadvertentie over de hele voorpagina van een Zweeds dagblad.

    Zie ook Selma’s blog ‘Er was eens’ over Vreeswijk´: http://selmasalo.wordpress.com/2012/11/09/het-cornelis-vreeswijkpad/

    http://de.wikipedia.org/wiki/Wladimir_Semjonowitsch_Wyssozki

    Voor mij onbegrijpelijk dat deze twee in Nederland nauwelijks de aandacht krijgen, die ze verdienen.

    • Nee, dan Goordon, da’s pas ‘n ster!
      Zou Cornelis ooit deelnemen aan sterren springen of dansen op het ijs? Ik durf het te betwijfelen. Ik zou er veel voor over hebben om zijn lied te horen over het goede dat Oh oh Cherso aan Nederland gebracht heeft…

  2. cor verhoef says:

    Zeer fraai blog over een man naar mijn hart. Ik was destijds te jong. Mijn pa was weg van Cornelis Vreeswijk. Vreemd overigens is dat ik zijn Zweeds liedjes mooier vind dan het nederlands-talige “Veronica”, ondanks dat ik geen bal van Zweeds begrijp. Misschien juist wel daarom.

    • @Cor,
      In de laatste video kondigt Cornelis het nederlandstalige couplet aan voor zijn Zweedse publiek met, onder andere, “U zult hier geen bal van begrijpen… maar dat doen de Nederlanders ook niet”.

  3. stripman says:

    Heel mooi ! Een ware kunstenaar…

  4. Pingback: Is er nog Plaats in de Schuilkelder? | Het Triumvieraat

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s