Standplaats Tornio: Kaj Kaj

PaulLezers die ooit de goede oude Donald Duck strips lazen, zullen bij het horen van de titel van dit stukje onvermijdelijk moeten denken aan een bang hondje, zo’n kooikerkeffertje. Niet gevreest evenwel, dit wordt geen kinologisch getint stukje, alhoewel eenden wel de revue zullen passeren. Ik ga het hebben over twee Zweedssprekende Finnen die in Finland gelden als een ikoon op hun respective vakgebied.

Kaj Stenvall is de jongste van de twee, hij werd geboren in Tampere in 1951 en studeerde in de jaren 1970 aan de zweedstalige HBO in Turku waar hij de teken en schilderopleiding volgde. In die jaren was hij nog geïnspireerd door het socialistisch realisme dat uit Rusland overgewaaid was, maar al tijdens zijn studie draaide zijn kunstzinnige windvaan in de richting van het surrealisme en de pop art.

Aan het eind van de jaren 1980 uitte zich dat in het incorporeren van een eend in parodieën van renaissance schilderingen en werken die duidelijk waren geïnspireerd door de grote meesters. Deze stijl kwam tot grote bloei in the jaren 1990. Stenvall claimt de eend zelf uit zijn innerste te hebben opgediept, maar de gelijkenis met een andere wereldberoemde eend is nooit ontkend.

Dit schilderij heet “The tall art” (1997) en combineert Vermeer en Mondriaan met een eend.

Door de jaren heen bewees Stenvall over een uiterst vruchtbare inspiratiebron te beschikken met de eend als anker. Niettemin ademen zijn werken veelal de typisch Finse melancholie en liefde voor de natuur, maar ook andere elementen van de cultuur komen aan de orde zonder de eend uit het oog te verliezen.

Iso kahvi (1999)

Iso kahvi (een grote koffie, 1999) Stenvall schilderde dit tafereel als verzet tegen de oprukkende buitenlandse koffierituelen.

Met het oog op het seizoen wilde ik de lezer ook dit werk niet onthouden:

Pieni pala patkatyötä

Pieni pala patkatyötä (Een klein beetje werk van korte duur, 2002)

Al deze beelden zijn gelinkt van de site van Kaj Stenvall zelf waarop hij het overgrote deel van zijn productie heeft afgebeeld staan. Bergvall’s oeuvre is echter niet beperkt gebleven tot musea en galeriën. De populariteit van zijn eend introduceerde zijn beeldkunst in de wereld van ansichtkaarten en andere populaire media. Recentelijk leunen zijn werken minder op de eend dan voorheen, maar voor de kenner is ie immer aanwezing.

The Spirit of Finland (2012)

The Spirit of Finland (2012) detailleert een simpele stijl als de aard van het Finse volk. Ziet u de eend?

Het bovenstaande werk sluit aan bij de kunstopvatting van die andere, oudere Kaj, Kaj Franck om precies te zijn. Ook hij werd geboren in een familie met Zweedstalige wortels, nog vóór de Finse onafhankelijkheid, in 1911. Franck staat bekend als de grootvader van het Finse design. Hij werkte door de jaren heen voor alle grote merken van Fins glas- en aardewerk: Iitala, Nuutajärvi en Arabia, die sinds kort allen zijn gefuseerd onder de naam Iitala.

Kartio glazen van Iitala

Kartio glazen van Iitala tegen een Marimekko achtergrond

Eén van de bekendste ontwerpen van Kaj Franck is de Kartio glazen set die in 1g58 werd gelanceerd door de glasfabriek Nuutajärvi (die later opging in Iitala). Dit simpele en degelijke ontwerp is een Finse klassieker en wordt nog steeds verkocht in diverse kleuren. Franck vond dat ware schoonheid pas bereikt kon worden in practische vormen, en daar kan ik mij wat Kartio betreft volledig in vinden.

Kaj Francks ontwerpen vormden een radicale breuk met de traditionele gedecoreerde serviezen en ander tafelgerei, die nog hun wortels haden in de chinoiserie en de Franse empirestijl. Hij combineerde eenvoudige strakke lijnen met rijke kleur en practische bruikbaarheid. Een ander ontwerp waarmee Franck tot buiten de Finse grenzen bekendheid verwierf was het Kilta servies dat door Arabia werd uitgebracht.

Kilta koffie en thee set (c) Temporary Addoriso

Ik heb zelf het genoegen elke werkdag mijn thee uit zo’n Kilta kopje te drinken. Ik heb er alleen zelf geen plaatje van.

Kaj Franck beïnvloedde niet alleen de wereld van het Fins design maar bewerkstelligde ook een enorme kwaliteitsverbetering in de productie van Fins tafelgerei. Voorheen hadden merken als Arabia en Iitala vooral goedkope kopieën van Zweedse ontwerpen gemaakt. Franck werkte samen met de glasblazers en porceleinmakers op de fabrieksvloer om een perfecte finish te verkrijgen. Zijn magnum opus wat dat betreft was het Teema serviesgoed dat ook vandaag de dag nog steeds gemaakt wordt. Het was een grote kleurrijke serie waaruit kopers zelf hun servies konden samenstellen. Teema met zijn drie- en vierhoekige schaaltjes en houten onderzetters werd tot in Japan een bewonderd ontwerp.

Het spreekt vanzelf dat Franck een armvol binnen- en buitenlandse onderscheidingen in de wacht sleepte. In Finland was hij zijn laatste jaren werkzaam als professor in toegepaste kunst en leidde verschilleden generaties jonge designers op. Franck overleed in 1989 maar hij wordt nog elk jaar geëerd bij de uiteiking van de Kaj Frank Designprijs. Zijn invloed leeft nog voort en is te zien in de nieuwe ontwerpen van Finse merken als Iitala en Pentik.

Kaj Franck 100 jaar gedenkzegel

Voor de honderdste geboortedag van Franck bracht de Finse Post deze gedenkzegel uit.

Advertisements
This entry was posted in Kunst / Muziek, Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

7 Responses to Standplaats Tornio: Kaj Kaj

  1. cor verhoef says:

    Die schilderijen met die opvliegende eend vind ik prachtig. Ik heb niets met aardewerk of servies. Al ons serviesgoed komt uit China (massaproductie) en al ons bestek is van blik.

    • @Cor,
      Wanneer ik wijn drink uit een glas dat ik mooi vind, doet me dat meer genoegen dan wanneer ik het drink uit een jampotje (al heb ik dat ook gedaan) en zo is het met al ons tafelgerei (alleen bestek heb ik niks mee).
      Stenvall’s eend is niet opvliegend maar veelal triest, afstandelijk en eenzaam, alhoewel er ook uitzonderingen zijn. Mij spreekt dit schilderij om begrijpelijke redenen aan: http://www.kajstenvall.com/2007/pantteri_lepaa.jpg

  2. Marjelle says:

    Leuk, die eend in een kop koffie. Ik hou niet alleen van spelen met taal maar ook met kunst. 😉 Was dat net vanavond ook weer aan het doen in m’n blog.

    • @Marjelle,
      Ik vraag me af hoe Stenvall’s eend ontvangen zou zijn indien Disney niet reeds het archetype had geschapen waardoor de eend weerklank vindt. Dezelfde schilderijen, intrinsiek even kunstzinnig, zouden toch anders gewaardeerd worden.

  3. Ons huwelijksgeschenk van de schoonouders was een Fins servies, Arabia.
    Waar is het gebleven? Geen idee. Misschien op Marktplaats.fl?

    Ceesgegroetje

  4. Anton Lustig says:

    Leuk die eenden.

    Als echte dorpelingen drinken wij tegenwoordig thee uit rijstkommen. We gaan nog wel een bamboe serviesje laten maken. En wellicht krijgen we binnenkort handgebakken dingen uit Korea kado. Proost allen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s