Standplaats Tornio: Armoede bij Alma Mater

PaulIn het begin van de jaren 80 van de vorige eeuw, beste lezer, arriveerde ik als eerstejaars student aan de onvolprezen Rijksuniversiteit Groningen, om daar Zweeds te gaan studeren. Ik had iets met Zweeds en Zweden, waarover later meer. Professor doctor emeritus Amy van Marken, de eerste hoogleraar Scandinavische taal en letterkunde in Nederland, was uitgenodigd om de verzamelde eerstejaars studenten van het Scandinavisch Instituut toe te spreken.

Prof dr Amy van Marken

Schilderij van professor Amy van Marken door Karel Buskes in opdracht van de Scandinavische vereniging in Groningen

Zij sprak over de noodzaak om in alles wat maar zijdelings met Scandinavië te maken had geïnteresseerd te zijn en over de brugfunctie die wij als Scandinavisten zouden gaan vervullen tussen de Scandinavische en Nederlandse cultuurgebieden. Met het oog op de voortschrijdende Europese integratie zou die rol, die roeping zoals zij het zag, steeds belangrijker worden voorspelde zij.

Voor wat mij betreft werden die woorden bewaarheid. Zweden en Finland traden toe tot de Europese Unie en de banden met deze landen werden allengs nauwer. Mijn studie Zweeds aan de RUG (met uitstapjes naar het Deens, Noors en, op eigen initiatief, Fins) stelde mij uiteindelijk in staat in Noord-Europa een ingetogen carrière op te bouwen in het beste onderwijssysteem van Europa. De brugfunctie tusen Noord-Europa en Nederland vervul ik in mijn werk met grote regelmaat. Een deel van mijn blogartikelen (die over de geschiedenis en cultuur van Finland en de Scandinavische staten) vormen voor mij een andere manier om bescheiden aan mijn ”roeping” uiting te geven.

Maar nu, juist wanneer de studie Scandinavische talen en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen landelijk als één van de beste talenstudies uit de bus komt, juist wanneer Noorwegen en Finland als gidslanden worden aangedragen om problemen in de Nederlandse samenleving op te lossen, juist nu kondigt de RUG aan dat de leerstoelgroep Scandinavische taal en letterkunde uitgekleed wordt. Voortaan kan er enkel nog Zweeds gestudeerd worden in Groningen, terwijl Noors en Deens enkel nog te kiezen zullen zijn aan de Universiteit van Amsterdam. Alsof dat niet genoeg is, worden de studies in Finoegrische talen (Fins en Hongaars), die in Nederland alleen aan de RUG bestonden, geheel opgeheven. Professor van Marken draait zich om in haar graf.

Nader beschouwd: Het Finse Onderwijssysteem

Vooruit dan, laat ik nu mijn roeping weer volgen naar aanleiding van de aflevering van VPRO Tegenlicht van 12 November jongstleden. In die uitzending werd Finland genoemd als lichtend voorbeeld voor het Nederlandse onderwijs. Het Finse onderwijs geldt al vele jaren als het beste in Europa (en hopelijk doe ik niet af aan die reputatie). Finse scholieren, leerlingen en studenten scoren over het algemeen hoger dan hun Europese tegenhangers in vele internationale onderzoeken naar lees- en spreekvaardigheid en wiskundige kennis onder andere. Een relatief hoog aantal Finse scholieren behaalt uiteindelijk een diploma in het hoger onderwijs (WO of HBO). Dankzij het uitstekende volwassenenonderwijs is de bevolking als geheel relatief hooggekwalificeerd.

En toch geeft Finland niet meer uit aan onderwijs dan Nederland. Hoe kan dat? De reden die hiervoor wordt aangevoerd is dat de opleiding van het onderwijzend personeel in Finland veel hoger is dan in Nederland. Een zeer groot deel van het onderwijzend personeel heeft een universitaire graad (niet allemaal, al wordt dat in de uitzending gesuggereerd). Niet alleen dat, maar de lerarenopleidingen selecteren streng, alleen de beste kandidaten worden toegelaten. Een baan in het onderwijs is in Finland aantrekkelijk vanwege de betrekkelijk hoge status die het geniet (al is het salaris niet navenant, maar dat neemt men voor lief, want werken in het onderwijs heeft iets van, daar is het weer, een roeping!). In Nederland is de situatie exact omgekeerd. De status van leraren en onderwijzers is zeer laag; het is zeer moeilijk respect te krijgen van zowel ouders als leerlingen. De lerarenopleidingen, grotendeels HBO studies, zijn impopulair en hebben daarom tamelijk lage toelatingscriteria. Desondanks heerst er in vele vakken een enorm lerarentekort. De Nederlandse staat probeert het lerarenberoep aantrekkelijker te maken door de salarissen (althans voor beginnende leraren) te verhogen. Meer geld staat evenwel niet altijd gelijk aan meer kwaliteit.

Wat VPRO Tegenlicht niet belichtte was, en hier komt de klap op de Finse vuurpijl, dat het onderwijs in Finland, van de lagere school tot en met de universiteit, ook nog eens geheel gratis is!!! Jazeker, daar staat u in Nederland van te stuiteren nietwaar? In Finland maakt men ernst met gelijke kansen in het onderwijs. De peuter- en kleuteropvang (van nul tot zeven jaar) is dan wel niet gratis, maar wel gesubsidieerd. Pas vanaf zeven jaar zijn kinderen leerplichtig en de (gratis) basisschool duurt negen jaar. De schoolbus is tijdens deze jaren ook gratis evenals de warme lunch die op school wordt geserveerd! De leermiddelen, u raad het al, worden ook gratis verstrekt.

Interieur van een Finse schoolbus

Het streekvervoer in Kemi-Tornio, dat ook de schoolroutes rijdt, gebruikt deels zeer oude bussen. Dit is een model uit het begin van de 70er jaren. Valt u niets op aan het interieur van deze schoolbus lezers? U ziet roodfluwelen bekleding die NIET is bewerkt met messen en aanstekers, NIET is besmeurd met kauwgom, frietsaus en frisdrank en die NIET is beklad met viltstiften en nagellak. Zoiets geeft een mens te denken, nietwaar?

Na hun zestiende zijn de scholieren niet meer leerplichtig, maar de overgrote meerderheid stroomt door naar het (gratis) middelbaar onderwijs dat in Finland bestaat uit twee driejarige schooltypes: Het theoretische lukio (vergelijkbaar met VWO) en het beroepsgerichte ammattiopisto (vergelijkbaar met MBO). Het lukio bereidt voor op een universitaire studie (en dat kan WO of HBO zijn), terwijl het ammattiopisto voorbereidt op specifieke beroepen (maar men kan ook doorstromen naar het HBO). Schoolbus, schoollunch en schoolboeken zijn niet meer gratis, maar wel zwaar gesubsidieerd en alle leerlingen kunnen aanspraak maken op een studietoelage van de staat. Voor zowel de (gratis) universiteit als het (gratis) HBO geldt dat een toelatingsexamen moet worden afgelegd. In plaats van collegegeld verlangt het Finse hoger onderwijs van studenten dat zij hard blokken. Langstudeerboetes zijn hier onbekend. Zwakkere kandidaten verdwijnen veelal naar de arbeidsmarkt, maar worden aangemoedigd om op latere leeftijd alsnog te proberen hogere kwalificaties te verkrijgen via het (gratis) volwassenenonderwijs.  Hierdoor en mede dankzij het goed ontwikkelde (gratis) afstandsonderwijs is Finland de ultieme life-long learning society geworden, waar Nederlandse onderwijswijzen enkel van kunnen dromen. De intro van een Amerikaanse documentaire, somt het allemaal nog eens op:

Finse scholen zijn net zo goed geoutilleerd als die in Nederland en het onderwijssysteem  is net zo open voor verandering als in Nederland. Het verschil is dat de Finse overheid veel meer luistert naar docentenorganisaties en dat schoolbesturen veel meer vertrouwen stellen in hun staf. Finse studenten, veel meer dan hun Nederlandse tegenhangers, beschouwen onderwijs als een voorrecht en het onderwijzend personeel als voorbeelden. Het is dan ook, naar mijn bescheiden mening, veelal veel prettiger om les te geven in Finland dan in Nederland. Het zeer modale inkomen doet daar niets aan af. Ik wil maar zeggen, dat dit land en zijn cultuur veel te bieden hebben en dat de Rijksuniversiteit Groningen daarom haar brugfunctie niet zou moeten wegbezuinigen!

Advertisements
This entry was posted in Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

12 Responses to Standplaats Tornio: Armoede bij Alma Mater

  1. cor verhoef says:

    De kaalslag die momenteel plaats vindt in het Nederlandse onderwijs zal er toe leiden dat er over 20 jaar alleen nog maar tokkies rondlopen in dat zompige moeras en dan zal Nederland verworden zijn tot een versie van een bananenrepubliek; de aardappelmonarchie.

    • Er wordt in Nederland door de overheid veel geld in het onderwijs gestoken en voor de klas doen veel onderwijzers en leraren hard hun best, maar toch zij de resultaten er niet naar; tijd dus om het over een andere boeg te gooien.

  2. Je zult maar kind zijn in Finland, dat is beter dan Nederland.

  3. King Billy says:

    Beoordelen kan ik het niet, maar, wonend in Duitsland en vergelijkend met Nederland, is mijn indruk is dat in het Duitse schoolsysteem, de jeugd breder wordt opgeleid om beter voorbereid te zijn op de maatschappij. Met familie in Noorwegen, wanneer de neven en nichten overkomen, ervaar ik hetzelfde. Beter onderlegd, meer een mondiale blik, meer talen, die relatief perfekt worden beheerst.
    Dit gevoel wordt dan nog eens versterkt als je bij de grens door mobiele, potige, jonge marechaussee’s van de weg wordt geplukt, die letterlijk geen woord Duits spreken.
    Het Finse onderwijssysteem klinkt als utopische muziek in de oren.

    • Hail the King!
      Breek me over die marechaussee’s de bek niet open; wat een stelletje onbenullen en lomperikken. De toelatingseisen voor de lerarenopleidingen mogen in Nederland laag zijn, voor de marechaussee opleiding schijnen beschaving en algemene kennis zelfs een nadeel te zijn.
      Een collega van me, professor aan een Finse universiteit, geboren in Nigeria maar al meer dan 30 jaar woonachtig in het land van de duizend meren, werd op Schiphol tussen twee van die gorilla’s als een misdadiger afgevoerd en urenlang door ze vastgehouden, want een zwarte kan geen Fins paspoort hebben! En dat is geen incident. Mijn ega, ook Afrikaans, is half Europa doorgereisd zonder problemen. Maar ALLE keren dat ze op Schiphol is geweest werd ze apart genomen (want ja, een zwarte met een Fins paspoort, dat concept past niet onder het lage schedeldak van de dames en heren marechaussee). En altijd wordt je uiterst onvriendelijk bejegend. En als ze dan uiteindelijk teleurgesteld moeten vaststellen dat de papieren piekfijn in orde zijn, volgt er nooit een woord van excuus, of zelfs maar een “goede reis”. Mijn ega reist dus NOOIT meer via Schiphol. Mijn collega evenmin. Zo draagt de marechaussee zijn steentje bij om de drukte op Schiphol te verminderen.
      Onze ervaringen met de Finse overheid in al haar facetten zijn daarentegen enkel positief. Wij zijn altijd correct en efficient behandeld en hebben hier nooit de typische alarmkreten van de Nederlandse ambtenaar “dat gaat niet” of “zo werkt dat niet” gehoord. Of dit te danken is aan een betere opleiding of een betere mentaliteit weet ik niet. Het zal wel van allebei wat betreffen.

  4. King Billy says:

    Ach, dit is een fenomeen, dat dwars door de Nederlandse samenleving loopt. Zo niet, deel uitmaakt van de volksaard. Een nurkse, tot op het onbeschofte af, onge-interesseerde houding jegens derden. In de dienstverlenende sector komt dit het meest tot zijn recht.

    http://koningbilly.wordpress.com/2012/07/24/dutch-treat-voor-amerikaanse-neef/

  5. Johan says:

    Straf verhaal. Zouden ze het in Nederland ooit zo durven hervormen?

    • @Johan,
      Het was ooit zo in Nederland dat tenminste middelbare schoolleraren vaak een universitaire opleiding hadden (al was pedagogie daar toen vaak geen onderdeel van). Het adopteren van het Finse systeem zou in bepaalde opzichten dus een terugkeer zijn en dus een toegeven dat we het verkeerd gedaan hebben. Het lijkt mij onwaarschijnlijk, maar zo het zou gebeuren zal het een proces van vele jaren worden. De instroom in het onderwijs wordt momenteel gefrustreerd omdat oudere leraren langer blijven/moeten werken voor hun pensioen.

  6. Het Finse onderwijssysteem komt wederom als beste uit de bus in een onderzoek recent gepubliceerd door Pearson. http://thelearningcurve.pearson.com/index/index-ranking
    De nummers één en twee zijn uiterst verschillend in aanpak, maar wat ze gemeenschappelijk hebben is een breed gedragen overtuiging dat onderwijs zeer belangrijk is en een hoog aanzien voor (goed opgeleide) leerkrachten. Zie ook dit BC artikel http://www.bbc.co.uk/news/education-20498356

  7. Anton Lustig says:

    Glashelder geschreven Paul. Wordt tevens een stuk begrijpelijker dat je hart hebt voor je vak.

    Rottig voor je ega van die aanvaringen met die geüniformeerde Nederlandse lieden. En voor andere individuen waarvan de huidskleuren globaal in haar richting komen. Heel wat puntjes eraf voor Nederland en puntjes erbij voor Finland! Waarom ook niet daar gaan wonen, gewoon wat warmere kleding aantrekken.

    • @Anton,
      Toch kwam Nederland er in dat Pearson onderzoek niet zo bekaait van af. De lage landen behoorden tot de bovengemiddelde groep, stukken beter dan de VS of, en daar ga ik ook nog wel eens een blogje aan wijden, Zweden!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s