Artikel in China Nu: Empowering Jingpo-jongeren in Yunnan door creatief onderwijs


omslag winternummer 2011 van China Nu
© Ton Wienbelt

bijlage van Anton Lustig
~~~
Beste lezers, hier is het artikel over mij en Prop Roots in het door de Vereniging Nederland-China (VNC) uitgegeven “China Nu”, een kwaliteitsblad met achtergronden en analyses van de Chinese samenleving. (www.vnc-china.nl) De tekst staat op mijn naam, maar de leidende hand van hoofdredacteur Guido van Oss is ook duidelijk te bespeuren.
 

Empowering Jingpo-jongeren in Yunnan door creatief onderwijs

Sinoloog Lustig wil met “Prop Roots” project jongeren zelfvertrouwen geven

Anton Lustig is taalwetenschapper, sinoloog, schilder en musicus. In 1991 kwam hij voor veldwerkonderzoek in contact met de Jingpo-minderheid, een bevolkingsgroep die Yunnan (Zuidwest-China) op de grens met Birma leeft. Lustig raakte gefascineerd door de lokale taal en cultuur en verdiepte zich in de problemen van de Jingpo-samenleving. Om de kinderen meer zelfvertrouwen en mogelijkheden voor de toekomst te geven, organiseerde Lustig een programma waarin een combinatie van onderwijs, cultuurbehoud, en interculturele en kunstzinnige uitwisseling centraal staan: het zogenoemde “Prop Roots” project. Hoe is het zo gelopen dat een ‘Hollander’ de initiator en spil geworden is van zo’n specifiek project?

Tekst: Anton Lustig

typische situatie tijdens taalkundig veldwerk © Bian Ye

 De Jingpo-minderheid leeft in de subtropische prefectuur Dehong in Yunnan en het aangrenzende Kachin State in Birma. Het grootste deel van dit volk, bijna een miljoen mensen, leeft in Birma. Binnen de Chinese grens leven er circa 130.000, zij zijn een van China’s 56 etnische minderheden. In China alleen al spreken zij vijf verschillende talen, de meesten spreken het Zaiwa. Al deze talen staan overigens etymologisch ver verwijderd van de Chinese taalgroep. De Jingpo zijn voornamelijk land- en bosbouwers, warmhartige en gastvrije mensen die graag met dorpsgenoten en gasten alles delen wat voorhanden is. Hun vaak opgewekte en soms enigszins marsachtige muziek straalt daadkracht en openheid uit. Dit is het best te voelen tijdens het jaarlijkse festival, in Zaiwa Manau zumgo geheten, wanneer duizenden mensen dagenlang op muziek een rituele dans uitvoeren.

Nog maar zo’n halve eeuw geleden woonden vrijwel alle Jingpo nog in bamboedorpen op heuveltoppen omringd door het woud, of in houten huizen op de flanken van nog hogere bergen. De oorspronkelijke animistische levensvisie van de Jingpo hield in dat men geloofde dat alle dingen een eigen ziel hebben, waar men respect voor dient te hebben. Erg veel is hier niet van over, maar de vaak enorme banyan-bomen staan nog steeds hoog in aanzien, alleen al om de verkoelende schaduw die zij bieden. Turbulente verwikkelingen in de recente geschiedenis, waaronder ingrijpende economische hervormingen en de Culturele Revolutie, met daarenboven nog de globalisering, hebben het geloof in geesten en het aanzien van de sjamanen sterk doen afnemen en de oorspronkelijke economische en maatschappelijke structuur afgebroken. De vanouds enorm rijke verhaal- en liederencultuur is aan het verdwijnen.

dansleiders © Gísli Hvandall Olafsson

De Jingpo in Birma leven al tientallen jaren op gespannen voet met de centrale Birmese overheid en zijn op het moment van schrijven weer in een oorlog verwikkeld. Daar is over de grens in China overigens niet veel van te merken. Birma is de ‘zieke hond’ van Azië en de diverse minderheidsvolkeren van dit land zijn het slachtoffer van de Birmese centrale overheid. Omdat armoede, anarchie en corruptie er hoogtij vieren, is het niet verwonderlijk dat er veel opium wordt verbouwd en dat laboratoria voor de productie van allerlei nieuwe soorten drugs er vrij spel hebben. Vanaf de economische openstelling in de jaren tachtig van de vorige eeuw komt een niet aflatende stroom verdovende middelen China binnen, vooral via het leefgebied van de Jingpo. Van alle etnische groepen in dit deel van Yunnan worden de Jingpo het zwaarst getroffen door de negatieve effecten van het drugsgebruik. Het allereerste ooit in China gemelde geval van HIV/AIDS was in de stad Ruili, in ditzelfde gebied. De situatie is nog steeds zeer ernstig. Binnen het illegale circuit is nog steeds volop heroïne verkrijgbaar. Daarnaast zijn er nu nieuwere drugs, die vaak nog gevaarlijker zijn. Het percentage AIDS- en drugswezen onder Chinese Jingpo-kinderen wordt geschat op 8%.


Van propedeuse tot Prop Roots

Ver van de banyans en de opium vandaan, in Leiden, studeerde ik sinds 1989 Chinees en “Vergelijkende TaalWetenschappen van de Sino-Tibetaanse taalfamilie”. In het kader van deze tweede studie koos ik, zonder iets van de Jingpo af te weten, het Zaiwa als onderzoeksobject. Die toen lichtvoetig genomen beslissing heeft mijn leven uiteindelijk een drastische wending gegeven. In de zomervakantie van 1991, tijdens mijn eerste reis door China, ging ik in mijn eentje voor mijzelf een geschikt dorp uitzoeken waar deze taal gesproken werd. De laatste etappe, op de fiets samen met een behulpzame plattelandsdokter, leidde naar de lagere school van het dorp Leinong, nu al 20 jaar mijn thuisbasis bij de Jingpo. Het dorp ligt vrijwel op het uiterst westelijke puntje van Yunnan, vanaf de heuvel kun je aan drie zijden Birma zien.

In dat dorp voelde ik me goed thuis, waardoor de vele maanden van taalkundig veldwerk daar altijd heel prettig verliepen. Mijn afstudeerscriptie liep over in promotieonderzoek en na jaren ploeteren, geldt nu mijn door Brill uitgegeven, circa 1700 pagina’s tellende Grammar and Dictionary of Zaiwa wereldwijd als standaardwerk over deze taal. Niet lang na het beëindigen hiervan stortte ik me weer geheel op schilderen en muziek. Daarnaast doceerde ik vier jaar Nederlands in Peking. Maar ik bezocht nog ieder jaar trouw allerlei Jingpo-dorpen, omdat deze streek en haar geweldige mensen een deel van mijn leven waren geworden. In Peking haalde ik me allerlei vertrouwde mensen voor de geest, zoals mijn informant Pai Kun die zo goed fluit speelt maar ook graag veel drinkt, Mugvai die het lekkerste kan koken van iedereen en haar twee grote dochters die ik ken vanaf dat ze baby’s waren, allerlei wijze oude mensen, grappige kinderen, het geschuifel en onzinnige gekakel van de kippen onder de bamboevloeren, het slaan op de drum aan het begin van een dans, maar ook de fantastische sterrenhemels en de geheimzinnige nachtgeluiden… Overal waar in mijn schilderijen en muziek zon-, maan- of sterrenlicht terugkomt, is dit een weerspiegeling van mijn wonderlijke momenten met al deze mensen. Ik ging me als vanzelfsprekend afvragen hoe ik de Jingpo van dienst zou kunnen zijn. Zou ik me niet kunnen inzetten voor onderwijs aan de kinderen, gebruik makend van mijn kunstzinnige talenten en mijn kennis van de taal en cultuur? Ik kreeg een goede band met het hoofd van het Bureau voor Minderheidstalen van de prefectuur en kwam via hem in contact met de lagere school van Yingpan, ’s lands enige officiële tweetalige school voor Mandarijn en Zaiwa. Ik werd bijgestaan door mijn vrouw Li Yang, communicatiedeskundige voor grote buitenlandse NGO’s in China, met een warm hart voor kinderen. Het zogenoemde “Prop Roots” programma werd geboren. ‘Prop roots’ zijn de merkwaardige wortels die van bovenuit grote banyan-bomen naar beneden groeien om de boom te ondersteunen en voedingsstoffen naar boven te verplaatsen. Wortel of stam? Samen helpen we onze geliefde grote boom in het midden van ons dorp te voeden en te steunen.

We stellen ons even voor, op de eerste dag van de zomeractiviteiten van 2011. © Liu Jinghua

Jingpo-kinderen

De globalisering is alom en veel Jingpo trekken op zeer jonge leeftijd – vaak al in de eerste jaren van de middelbare school – naar de steden. Goed werk is daar voor hen meestal niet te vinden, met name door achterstand qua onderwijs en een geringere beheersing van het Chinees. Daardoor worden ze binnen de grote stad al gauw tweederangs burgers met een vaak geringe eigenwaarde. Zij hebben vaak weinig om op terug te vallen, ledigheid, alcohol en drugs hebben makkelijk vat op deze jongeren. Het doel van ons “Prop Roots” programma is door middel van creatief onderwijs en talenonderwijs een groeiende groep kinderen en aankomende volwassenen te helpen met het ontwikkelen van meer zelfvertrouwen en meer vermogen om het leven in eigen hand te nemen. Hierdoor kunnen veel problemen worden voorkomen en krijgen deze jongeren meer kansen om zichzelf te ontplooien. Wij maken hierbij gebruik van wat van nature al voorhanden is: hun creativiteit en band met de natuur, de rijkdom van hun culturele achtergrond en hun meertaligheid. Ons motto is: Empower Jingpo-kinderen met hun eigen cultuur en eigen creativiteit!

Jingpo-kinderen besteden hun tijd grotendeels in het dorp en de daar rondom gelegen bossen. Daardoor staan zij in nauwer contact met de natuur, wat in hun schilderwerk tot uitdrukking komt. Zij kunnen stadskinderen veel leren over hun ecologisch zeer diverse leefomgeving. Binnen de Jingpo bestaat een rijke, sinds mensenheugenis mondeling overgeleverde verhaal- en liederencultuur, die nog steeds door een kleine groep oudere mensen aan jongeren kan worden overgedragen. Zo is er de 95-jarige oude verhalenverteller Pauzyang Kadvom, die geheel alleen op de top van de Leinong-heuvel woont. Leuke stukjes uit de fabels die ik van hem heb geleerd heb ik doorverteld aan de kinderen in Yingpan. Zij hebben dit verwerkt in een uitvoering. Daartoe verdeelden zij zich in groepjes en schreven aan de hand van die verhaalfragmenten hun eigen scenario’s, die zij uitvoerden met door henzelf met lokale materialen zoals bamboe, bananenbladeren en stof gemaakte poppen en stellages. Op zulke manieren krijgen de Jingpo-jongeren op natuurlijke wijze waardering voor hun eigen, bijna vergeten cultuur. Dit soort onderwijs maakt jongeren ervan bewust dat zij de rechtmatige erfgenamen van deze culturele overleveringen zijn. Als ze zich meer bewust worden en trotser worden op hun herkomst zullen ze daar bovendien hun hele leven lang voordeel van hebben.

© mezelf

Jingpo-kinderen zijn goed in talen. Door de etnografisch nogal complexe situatie in hun leefgebied spreken zij zelf meestal drie of vier lokale talen. Het is daarbij een hindernis dat de examens en lesstof niet in hun moedertaal Zaiwa zijn. Via stimulerende lesmethoden en meer contact met de buitenwereld verhogen wij de communicatieve vermogens van de kinderen. Het gaat hier om Zaiwa, Engels, maar zeker ook het Mandarijn. Het Zaiwa heeft sinds niet al te lang een pinyin-achtig schrijfsysteem dat echter nog nauwelijks gebruikt wordt, zodat er voor de kinderen ook weinig leuks in het Zaiwa te lezen valt. Gebrekkig onderwijs in de moedertaal remt de vorderingen in andere talen. In samenwerking met de school zullen wij nieuwe Zaiwa lesmaterialen gaan ontwikkelen, die meer interesse zullen wekken, met name door een frissere benadering en door het verwerken van elementen van de eigen cultuur.

Tijdens iedere zomer- en wintervakantie van de afgelopen jaren hebben mijn vrouw Li Yang en ik met hulp van steeds wisselende vrijwilligers in verschillende dorpen al diverse activiteiten georganiseerd voor groepjes Jingpo-kinderen. De kinderen hebben geknutseld, geschilderd, getekend, gefotografeerd en naar oude verhalen geluisterd. Ze hebben poppenkastpoppen gemaakt, zelf verhalen hiervoor verzonnen en uitgevoerd. Ze hebben kennisgemaakt met Google Earth en spelletjes en speurtochten gedaan. Hun schilderwerk is ook al in Peking geëxposeerd. Aan aandacht voor ons project geen gebrek; wij zijn al talloze keren geïnterviewd en ons project valt regelmatig in de prijzen. Een Chinese tv-zender heeft een uitvoerige documentaire over het project, de Jingpo en mijzelf gemaakt, daarmee heeft het nationale publiek een beeld gekregen van het mooie en geheimzinnige land van de Jingpo en de speciale onderwijsbehoeften van de kinderen. (Links: Deel 1 en Deel 2.)

mijn favoriete foto  © mezelf

Nu zijn we toe aan de volgende grote stap: ons leven en werk in Peking achter ons laten en ons definitief in het dorp Yingpan gaan vestigen. Hier zullen wij dan op wekelijkse basis onze creatieve lessen en talenprogramma’s draaien, in nauwe samenwerking met de school. Wij zijn momenteel ons ‘centrum’ aan het bouwen, dat zal dienen als werkplaats en activiteitencentrum en om vrijwilligers, gasten en onszelf te huisvesten. Dit door experts, als vriendendienst speciaal ontworpen, duurzame en milieuvriendelijke bouwwerk zal voornamelijk uit bamboe worden opgetrokken en zoveel mogelijk elementen uit de, steeds meer in onbruik rakende, traditionele Jingpo-bouwstijl bevatten. Dit weerspiegelt het belang van kruisbestuiving tussen oud en nieuw en zal uitnodigen tot nog meer uitwisselingen tussen culturen.

Voor meer informatie: zie www.facebook.com/PropRoots en site.douban.com/leandong.

Advertisements
This entry was posted in Anton Lustig, Bericht uit Zaiwaland, Kunst / Muziek, Prop Roots and tagged , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

8 Responses to Artikel in China Nu: Empowering Jingpo-jongeren in Yunnan door creatief onderwijs

  1. Dat tafereel in de keuken is tijdloos, de accoutrementen zijn wat anders, maar verder had het Vermeer kunnen zijn.

  2. cor verhoef says:

    Mooie uiteenzetting van het werk dat je doet. Die bovenste foto is inderdaad heel fraai.

  3. Anton Lustig says:

    Bedankt. ‘k Vind die foto ook erg goed. De man die daar tegenover me zit is Pai Kun, mijn voornaamste informant bij het leren/bestuderen van het Zaiwa destijds. Op dat moment was men druk bezig een documentaire over me te maken (ahem, ook niet echt iets wat je elke dag kunt zeggen) en we speelden na hoe ik in de jaren ’90 vorige eeuw hem achtervolgde met allerlei vragen over het Zaiwa.

    Dit artikel vertelt wel mooi wat Prop Roots inhoudt en zo – het zoveelste overzichtsartikel – maar ik moet toch hoognodig een nieuw stukje plaatsen over de situatie van nu! Over de bouw van ons projectcentrum en wat voor gekkenwerk dat eigenlijk is. Enerzijds zetten we een droomhuis neer en liggen er een hoop mooi dingen in het verschiet. Maar anderzijds zijn we al ons geld aan het opmaken. We zijn druk bezig onze schepen achter ons te verbranden! Het is gekkenwerk! Maar het is ook de fase vlak voordat wij ons werkelijk kunnen vestigen waar wij het meest nodig zijn: in het hart van Zaiwaland.

  4. Pingback: Bericht uit Zaiwaland (2) – Balanceren tussen Optimisme en Wanhoop | Het Triumvieraat

  5. Anton Lustig says:

    Op Geledraak.nl, de belangrijkste Nederlandse infosite over China, staat nu dit artikel over ons project en over onze huidige noodsituatie: http://www.geledraak.nl/html/showarticle.asp?id=4349
    Ik waardeer deze hulpvaardigheid enorm!

  6. Pingback: Prop Roots « judithinchina

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s