Wat de Manau Nou Is

bijdrage van Anton Lustig (China) ~~~~~

kop anton

Hier in het subtropische gebied rondom de grens van Birma en China zijn we weer in de tijd van de Manau beland. (Of dat wáren we toen ik dit stukje schreef, enkele weken na Chinees Nieuwjaar, dat was dit jaar zo omstreeks februari.) Eerder heb ik al eenvoudig uitgelegd wat dat Manau was, maar dan nu eindelijk wat meer uitgebreid. Maar om dit goed te doen moeten we eerst wat terug in de tijd.

Toen onze oudjes klein waren, zo’n 70 jaar geleden, was het hier nog een heel ruig gebied, met malaria, slangen en tijgers. Wij Zaiwa leefden verspreid over vele door dicht woud omgeven gelegen bergtop-dorpen. We waren niet de enigen, want er is hier vanouds sprake van een complexe mengeling van etnische groeperingen. De aan de Thai in Thailand verwante Dai waren de echte landbouwers hier en ook de enigen die aan de soms enorme temperaturen in de dalen waren opgewassen en medicijnen hadden tegen het miasma, oftewel de daar geregeld opstijgende zompige gifdampen. De Zaiwa en de meeste andere volkeren leefden in de koelere en hevig beboste heuvels dan wel bergen, van jagen en verzamelen en de slash-and-burn landbouwtechniek. Iedere Zaiwa-berg werd beheerd door een eigen plaatselijk leider en de verschillende clans vormden een complex hiërarchisch systeem. Daarnaast hadden de sjamanen een grote invloed op het algehele leven en zij werden regelmatig geadviseerd omtrent allerlei zaken aangaande leven en dood, gezondheid en ziekte, en wat men toch met al die geesten aan moest.

Vroeger geloofde iedereen hier nog in allerlei geesten en andere bovennatuurlijke entiteiten. Je kunt dit gerust bijgeloof noemen – behalve dan dat die geesten in die tijd nog werkelijk bestonden. Want als iedereen erin gelooft dan bestaan ze ook. Dat klinkt voor ons stadskindertjes misschien wat eng en soms was het dat ook, hoewel het deels ook gewoonweg om natuur- en voorouderverering ging. Maar ik ben ervan overtuigd dat de mensen van toen minstens net zo veel van zonlicht en grappenmakerij en al het mooie groen hielden als nu. Ik kom later nog wel op terug op deze meer geheimzinnige onderwerpen. Men leefde vroeger nog veel meer in de natuur dan nu zelfs en wist ontzettend veel over alles wat er maar kroop en groeide. Iedereen kon nog zingen. Er was nog geen schrift dus men kende talloze verhalen en liederen uit het hoofd. Iedereen was ontzettend vaardig met de handen. Niet alles was eerlijk verdeeld maar er was wel sociale cohesie.

Er waren ook maatschappelijke processen op grotere schaal, die ook wel oorlogen worden genoemd. Als er zulke belangrijke dingen te gebeuren stonden of net afgesloten waren, of voor een nieuw landbouwseizoen of zo, geboden de plaatselijke leiders een speciale dans. Een dans waarin tevens, en van nature, een hoop van ’s volks migratiegeschiedenis en mythen besloten lagen en waarmee de gunst van goden en geesten werd afgedwongen. Essentieel waren de naushuang dansleiders in hun lange gewaden en met snavels van neushoornvogels en pauwenveren op het hoofd, ter imitatie van de vogels die in de hemel het dansen van de goden geleerd hadden en de wereld hadden gered. Na de nodige magische spreuken en andere rituelen leidden de dansleiders de gehele gemeenschap in een collectieve dans met allerlei complexe patronen. Honderden, de mannen met zwaarden en speren, gingen urenlang op in het hypnotische ritme van enorme trommels en gongen. Men danste rondom een groepje beschilderde palen, noem het totempalen als u wilt. Het complexe verloop van de dans weerspiegelde de migratieroutes van de voorouders, ongetwijfeld door ongerepte wouden en over ontelbare bergpassen en kolkende rivieren. Verschillende rijen dansers werden door verschillende adjudant-dansleiders in allerlei ingewikkelde patronen over het veld geleid. Als alle groepen veilig zonder onderling in de knoop te komen het eindpunt bereikten bracht dat voorspoed. Lukte dat niet dan wachtte ongeluk.

vier pilaren

Dat was dus de magische spiralendans van vroeger. Toen begon de globalisatie, via het opgenomen worden in het Chinese bestuurssysteem na de communistische machtsovername, en de eerste economische hervormingen. De Culturele Revolutie kwam, met de gebruikelijke misère, waardoor velen naar Birma vluchtten. Daarna nog meer economische en maatschappelijke hervormingen, die meer kansen brachten voor een hoop mensen maar ook de komst van drugs en AIDS inleidden.

Over al deze dingen valt nog heel veel meer te vertellen. Ja maar hee, ik ben geen historicus! En ook geen socio- of antropoloog. Ik ga dus ook geen cijfers en jaartallen geven en ook geen puntjes zetten op alle ies. Ben 20 jaar geleden naar het gebied gekomen om de taal te onderzoeken en ben sindsdien, alle verblijven opgeteld, aardig wat jaren met veel plezier hier in Zaiwa/Jingpo dorpsgemeenschappen opgenomen geweest. Tien jaar terug heb ik de meest gezaghebbende en uitgebreide grammaticale beschrijving van het Zaiwa voltooid, met aanvullend nog een woordenboek, en ik mag mijzelf officieel expert op deze taal noemen. Mijn insteek in het hele verhaal is, behalve dat ik soms opmerkingen zal maken aangaande wat voor mooie en leuke taal het Zaiwa is, dat hier heel “mooie” mensen leven. Mensen die collectief zoveel hebben meegemaakt en waarvan de jongeren geholpen dienen te worden uit de klauwen van de drugs te blijven. En dat er mooie dingen te doen zijn op deze bijzondere raakvlakken tussen culturen, tussen allerlei vakgebieden en disciplines, tussen berg en dal, in deze etnologische oksel tussen het moderne stadsleven en het leven in de jungle nog maar zó kort geleden. Vandaar ons Prop Roots Program. Het verhaal hierachter heb ik HIER beschreven. Ik ben geen “-Oloog” of “-Icus” en voel mij nauwelijks meer een wetenschapper. Eerder voel ik me een kunstenaar die zich moedwillig – doch vooral tijdelijk – laat afleiden van zijn schilder- en muziekwerk – die ongetwijfeld terug gaan komen 🙂 Maar de ultieme vorm en betekenis van dit levenswerk komen geleidelijk aan naar voren, en er staat de komende jaren nog veel te gebeuren. Mede dankzij de aanhoudende media-aandacht en andere frappante successen, die wij grotendeels aan mijn ega te danken hebben, alsmede de bijzondere mensen die ons steunen. Voor sommigen val ik een beetje in herhaling, ik weet het. Dit is hoe ik me voel, vol optimisme de toekomst tegemoet tredend!

trommel

Maar hoe ging het nou verder met de Manau in China toen de traditionele locale leiders waren gevlucht of geen macht meer hadden? Toen de Culturele Razernij en instabiliteit lang en breed waren weggeëbd, werd er van overheidswege nagedacht over hoe de verschillende etnische minderheden een positief eigen gezicht te geven en stabiliteit en samenhang te stimuleren. De Chinese Jingpo werd, nu zo’n 30 jaar geleden, met een nieuw volksfeest bedeeld dat ieder jaar zou plaatsvinden, vijftien dagen na het Nieuwjaar van de maankalender, en de Birmese Jingpo volgden wonderwel grotendeels. Het feest kon uiteraard op verschillende plaatsen plaatsvinden, want het gebied van de Jingpo in China is te groot om het allemaal op één plek te doen. Er wordt nu zelfs meestal een paar dagen tijdsverschil ingebouwd om de mogelijkheid te geven aan verschillende festivals deel te nemen.

Speciale rituelen en magische spreuken vooraf zijn er nu nog steeds, maar alles rondom de Manau is niet meer zo plechtig. Het is nu veel meer een feest geworden. Op de dag voorafgaand aan deze grootste collectieve dans ter wereld worden de delegaties uit de verschillende dorpen feestelijk ontvangen, waarna deze hun slaapplekken in orde kunnen gaan brengen, met het beddengoed dat is meegenomen op de tractor (of zoals nu vooral met busjes of brommers), in tijdelijke hutten van bamboe of speciaal ter beschikking gestelde openbare ruimtes. Men kan alvast beginnen met socializen en het slenteren langs de vele kraampjes en eetstalletjes. Veel maaltijden zijn gratis. ’s Avonds vindt er al het een en ander plaats op het podium. Vroeger was dit een heel eenvoudige constructie uit bamboe en landbouwzeil, maar tegenwoordig wordt alles steeds professioneler en moderner aangepakt.

Op dag 1 en 2 worden er twee keer grote Manau-dansen gehouden, die ieder ongeveer twee uur duren, ’s morgens één en ’s middags één. Men danst nog steeds rondom beschilderde palen, in het midden van het ronde dansveld, dat tegenwoordig meestal een betonnen vloer heeft. Of de danspatronen minder ingewikkeld zijn dan vroeger kan ik niet goed zeggen, maar er wordt in die twee uur heel wat afgespiraald, in cirkels en slingertje-slangetje gedanst. Soms gaat men zijlings, opzij stappend, en dit schijnt dat men vroeger vooral zo danste, maar meestal danst men gewoon achter elkaar aan. Het voornaamste aan de dans is dat de voeten simultaan – links rechts – voortstappen, met de nodige heupbewegingen inderdaad. Ook kan men zwaaien wat men in de handen heeft; zo doen de vrouwen vaak allerlei dingetjes met kleurige doekjes, waaiers of bamboe attributen. Nog steeds dragen de meeste mannen zwaarden – daar kan je allerlei bewegingen mee maken – en een soort tulbanden en de onmiskenbare Jingpo-schoudertassen. (Zelf draag ik ook de hele set.) Je ziet nog steeds de mooiste klederdracht, al is niet alles meer puur met de hand gemaakt. Vaak hebben de delegaties van ieder dorp hun identieke Stijl-van-het-jaar gekozen, en zoöok de mensen van de Dai, Lisu, Achang of De’ang minderheden die ook zijn gekomen. Vastgenaaid op de bovenkleden van de Zaiwa/Jingpo vrouwen zitten vele bobbeltjes van glinsterend zilver of nikkel, en die hóór je echt rinkelen als zij in rijen tegelijk parmantig langs komen dansen in het volle zonlicht.

spiralen

Die enorme trommel en die gongen zijn er nog steeds, maar er is ook, afwisselend, begeleiding van fluitspel, gezang en een soort fanfareband, meestal live maar ook wel vooral opgenomen, via professionele geluidsversterking. Het ritme is nog steeds hypnotisch, maar alles is nu vooral feestelijk. De muziek doet mij nu soms een klein beetje aan een soort ‘hoempa’ denken, hoewel het vooral toch mooi en stevig is. Vroeger was het verboden om van rij te wisselen maar nu maakt dat niet meer zoveel uit. En er rennen heel wat mensen rond met fototoestellen. Wat de dansleiders doen ziet er nog steeds imposant uit.

Als je geen zin hebt om te dansen kun je gewoon wat rondhangen want er is meer dan genoeg volk en genoeg te doen. ’s Avonds gaan amateurs en professionals het podium op. Er wordt gesnackt en gedronken. Er duiken plots fanfare-achtige Jingpo-bandjes op. Ook ’s nachts wordt er nog gedanst, in cirkels en al of niet rondom een vuur, in een meer vrijblijvende en meestal tamelijk uitgelaten manier. De meer serieuze beoefenaars beheersen een hoop verschillende danspassen, die bepaald niet makkelijk zijn. Vaak gaat het door tot de volgende ochtend…

mij met Naushuang

Na de dans ga ik vaak naar de speciale ruimte waar de plaatselijke autoriteiten in de culturele sfeer, waaronder de dansleiders, elkaar ontmoeten in doorgaans zeer relaxte sfeer. Er worden opwekkende speeches gehouden en er wordt spontaan muziek gemaakt op allerlei instrumenten. Ik moet ook zingen uiteraard. Ook kan het gebeuren dat een paar nummers worden ingestudeerd om in de ruimte waar de oudjes zitten ten uitvoering te brengen, want respect voor de ouderdom is een unaniem gegeven.

Ook al zal de Manau niet meer de Manau van vroeger zijn, voor mij blijft het een jaarlijks feest-festijn, een vrolijk opgaan in het ritme en tegelijk een weerzien met ontelbare bekenden en onbekenden die er hoe-dan-ook hetzelfde over denken.

April 2012 te Yingpan, Uithoek “Zaiwaland”, China 

Advertisements
This entry was posted in Anton Lustig, Bericht uit Zaiwaland, Kunst / Muziek, Prop Roots and tagged , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

9 Responses to Wat de Manau Nou Is

  1. Een mooi en interessant blog.

  2. Ik ben toch beter in boompjeklimmen dan in ritmisch bewegen op muziek (bom). De laatste keer dat ik een poging waagde te dansen was tijdens mijn huwelijk: De schoonfamilie kwam niet meer bij 🙂

    • Anton Lustig says:

      Uitgelachen worden en toch je hoofd fier omhoog houden, dát vind ik pas een kunst! De volgende keer gewoon nóg gekker doen. Ik wil je wel een vooroordeel van mij verklappen: dat alle sub-Saharanen beter kunnen dansen dan Hollanders. Geef me maar eens ongelijk.

      De Manau-dans is tamelijk eenvoudig hoor. En de muziek en dansomgeving heel aanstekelijk. Ben zelf helemaal geen dansen-in-het-openbaarder. De Manau is de enige dans, ter wereld, die mensen mij ooit zien doen.

  3. stripman says:

    Mooi en leerzaam !

  4. Just did a google translate for this piece and clicked the read outloud icon. Love the picture of the two guys dressed in red!

    Net een google translate voor dit stuk en klikte op de lees hardop icoon. Heb de foto van de twee jongens gekleed in het rood!

  5. cor verhoef says:

    Als vanouds, fascinerend leesvoer.

  6. Pingback: Artikel in China Nu: Empowering Jingpo-jongeren in Yunnan door creatief onderwijs | Het Triumvieraat

  7. Pingback: Prop Roots roetst moeizaam voort! | Het Triumvieraat

  8. Pingback: De Verjaardags-Manau | Het Triumvieraat

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s