Stenen des Aanstoots

PaulNu we toch met z’n allen in vakantiestemming zijn wilde ik het eens hebben over wat in Zweden “fornlämningar” genoemd worden, letterlijk vertaald “overblijfselen uit de oudheid”, en wat die voor ons betekenen. Hoe we ermee omgaan zegt iets over de menselijke psyche, of in elk geval de psyche van sommige mensen.

Over practisch heel de wereld vinden we zogenaamde megalitische (“grote stenen”) monumenten die veelal stammen uit tijden waarin er nog geen geschiedschrijving bestond. Monumenten uit die tijden zijn zo goed als altijd van steen omdat eventuele monumenten van hout of zand in de meeste gevallen allang door weer en wind en de tand des tijds zijn vergaan. In Nederland kennen we slechts ons handjevol hunebedden, want er was in ons deltagebied maar weinig steen voorhanden om mee te bouwen.  De hunebedbouwers waren aangewezen op zwerfkeien die tijdens de ijstijden door het landijs vanuit het Noorden naar onze streken waren getransporteerd. In het oorsprongsgebied van die keien was er geen gebrek aan steen en daar struikel je dan ook over zeer gevarieerde stenen monumenten uit de steen-, brons-, ijzer- of vikingtijd.

In de loop der eeuwen hebben vele mensen zich afgevraagd waar die megalitische bouwsels voor dienden. En puttend uit de fantasie die de mens eigen is werden in vroegere tijdperken uiteenlopende verklaringen aangedragen. De hunebedden in Nederland zouden zijn gebouwd door reuzen volgens het volksgeloof.  Steenringen in Zweden werden gezien als oude dingplaatsen en doosgraven als de woningen van onderaardsen. Modern archeologisch onderzoek heeft echter aangetoond dat practisch al deze monumenten oorspronkelijk dienden als begraafplaats. Van een aantal van de oudere monumenten is tevens aannemelijk gemaakt dat ze dienden als religieuze centra voor festiviteiten gelieerd aan astronomische data zoals de winter- en zomerzonnewende. Stonehenge in Engeland is daarvan het bekendste voorbeeld.

Ales stenar (bron Wikimedia Commons)

Ales Stenar, genoemd naar een mythische hoofdman uit vroeger tijden, is zo'n 70 meter lang en bestaat uit 59 staande stenen tusen de 1 en 2 meter hoog.

Zweden heeft ook zijn stonehenge, volgens 1 man tenminste. Het betreft Ales Stenar, een zogenaamde “skeppssättning”, een elliptische groep stenen welke doet denken aan de vorm van een schip. Dit type komt alleen voor in Scandinavië. Sommigen stammen uit de bronstijd en de meesten uit de ijzertijd. Ales Stenar is de bekendste in zijn soort, vanwege zijn grootte maar vooral ook vanwege zijn adembenemende locatie bovenop de kliffen van Skåne. Koolstofdatering en vergelijking met soortgelijke monumenten in de regio plaatsen de oorsprong van Ales Stenar aan het begin van de zevende eeuw, zeg rond het jaar 600, de late ijzertijd in Scandinavië (welke zou worden opgevolgd door de vikingtijd).

Niks aan de hand zou je zeggen, maar ten tonele verschijnt ene Bob G Lind, de Zweedse versie van Erich von Däniken en tevens zelfverklaard homeopaat. Lind is het schoolvoorbeeld van een pseudowetenschapper, een amateur-archeoloog die zich in het hoofd heeft gezet dat Ales Stenar net als Stonehenge een zonnekalender is en stamt uit de bronstijd, duizend jaar ouder dan de officiële datering. Nu is dat tot daar aan toe; eenieder mag er ongefundeerde meningen op nahouden, de blogosfeer is vol van zulke lieden, maar Bob ging een paar stappen verder. Hij publiceerde niet alleen een boekje over zijn claim, die stoelt op zijn eigen, aantoonbaar foute, meetresultaten (Er wordt wel meer onzin gepubliceerd; Frits Bom schreef ooit een boekje waarin hij beweerde dat de Nederlandse hunebedden waren gebouwd met hulp van buitenaardsen), maar Bob voerde ook een fanatieke campagne in de media om zijn visie er bij het publiek in te hameren. Hij bood gratis rondleidingen aan bij Ales Stenar waarin hij propaganda maakte voor uitsluitend zijn obsessieve interpretatie en plaatste illegale informatieborden bij het monument waarmee hij een pseudo-officiele status gaf aan zijn hersenspinsels. Bona fide archeologen werden door hem aggressief benaderd. In sommige landen zou Bob een straatverbod hebben gekregen en een boete wegens vandalisme, maar in het tolerante Zweden ging de overheid overstag en nam de ongefundeerde stelling van Lind op in hun documentatiemateriaal. Dit resulteerde in 2007 in een publieke rel, waarin wetenschappers opriepen om onwetenschappelijk geneuzel te weren uit educatief informatiemateriaal en uit de serieuze pers in Zweden (dat laatste was natuurlijk aan dovemansoren gericht, ook in Zweden hebben ze “wakkere” kranten).

Nu kan men zich afvragen wat voor zin het heeft zich erover op te heffen of een bende rotsblokken nu 1400 of 2400 jaar oud is en of die wel of niet te gebruiken is als zonnekalender. Naar mijn mening is dat wel zinvol. Het meerendeel van de bevolking mankeert de kennis en het kritisch denkvermogen om stellingen als die van Lind te toetsen op hun werkelijkheidsgehalte. De media met name zouden zichzelf veel strengere eisen moeten stellen aangaande bronnen- en achtergrondsonderzoek, maar we weten uit ervaring dat dat ideaal inmiddels schipbreuk heeft geleden onder druk van de commercie. De feiten leggen het af tegen zweverige kletskoek, smeuïge roddels verkopen beter en de waarheid delft het onderspit in concurrentie met een stel blote tieten. Zo is het toch?

Dus, waar de media het laten afweten moeten we het zelf doen. Trekt ten strijde tegen on- en anti-wetenschappelijke prietpraat! Zeker de onderwijzers, leraren en docenten onder ons dienen het vaandel van het kritisch denken hoog te houden en moeten hun studenten respect bijbrengen voor de wetenschappelijke methode. Dit is een anti-zweefblog!

Meer informatie:
http://www.vof.se/folkvett/20022det-stora-guidebraket-pa-ales-stenar (Zweeds)
http://www.zwoje-scrolls.com/as/aleseng.html (Engels)

Advertisements
This entry was posted in Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , . Bookmark the permalink.

16 Responses to Stenen des Aanstoots

  1. Juist, helemaal eens, bij de feiten houden, helaas denken veel mensen er anders over, waar halen ze het toch vandaan, zucht.

  2. Rob Alberts says:

    Dat wat geschreven staat is niet altijd de waarheid. Jammer genoeg heeft niet iedereen een gezond verstand om deze onzin op (on-)waarde te schatten. Als folklore vind ik wel weer een prachtig verhaal.
    Stenen schepen van buitenaardsen? Deel I en II van Frits Bom en Bob G. Lind.

  3. @Antoinette,
    Het monument op zich zou voor jou ook interessant zijn aangezien het uit verschillende steensoorten bestaat. Wat ik heb gelezen, onder anderen zandsteen, graniet en gneiss.
    @Rob,
    Ik vond het een opmerkelijk weetje over de heer Bom.

  4. Sinds bekend werd dat het Maasstadziekenhuis in Rotterdam kampt met een heel lastig te bestrijden bacterie, heb ik me verbaasd over de berichtgeving. De eerste patient werd bekend in oktober 2010. Toen bestond het Maasstadziekenhuis nog niet. Wel op papier, maar er waren twee verschillende vestigingen. Pas dit voorjaar werden het Claraziekenhuis en het Zuiderzeeziekenhuis ondergebracht in één nieuw gebouw, waarvan de foto elke keer kunnen zien bij een nieuw bericht.
    Mijn vraag is nu: Wat zijn de feiten? In welk ziekenhuis vond de eerste besmetting plaats?
    Daarnaast heb ik gehoord dat de sterilisatie-afdeling nog steeds in het oude gebouw van het Clara huist. Heeft dit te maken met de besmetting? Of is het waar dat er in het nieuwe gebouw geen sterilisatieafdeling is, zoals ik heb horen zeggen in de bus?
    Ja hoor, ik ben helemaal voor en ik voel me, als docent aangesproken door jouw oproep. Maar ik ken ook niet alle feiten. Misschien zoden we het vaker moeten aandurven om te zeggen dat we het niet weten.

    • @Elsje,
      Goed punt, toegeven dat je ergens niet voldoende vanaf weet, zou het beginpunt moeten zijn van eigen onderzoek, een aansporing om te leren en niet, zoals voor veel mensen, een excuus om over te schakelen naar Oh oh Cherso.

  5. ramireziblog says:

    Ze spreken tot de verbeelding – dat is duidelijk – maar ik ben het helemaal met je eens….

    • Paul Nijbakker says:

      Zeker, de verbeelding is een prachtig instrument, maar het verbaasd mij iedere keer weer dat mensen hun verbeelding voorrang geven over hun logisch denken.

  6. Ha, steencirkels, altijd leuk….

  7. Glaswerk says:

    Steengoed!

    Frappant dat ik in mijn reactie op jou op mijn blog het had over Erich von Däniken 😉

    • Paul Nijbakker says:

      Erichje heeft indertijd heel wat losgemaakt met zijn scifi fantasie. Gelukkig is hij tenminste niet, in tegenstelling tot L. Ron Hubbard, een kerk begonnen, alhoewel zijn volgelingen wel (goed)gelovigen genoemd mogen worden.

  8. fietszwerver says:

    mijn gravatar is zo een steen
    stonehenge fietste ik langs
    is geen klap an
    toeristentrap

  9. CEES CHAMULEAU says:

    Ha ha, deze vind ik de mooiste Paul: ‘Nu is dat tot daar aan toe; eenieder mag er ongefundeerde meningen op nahouden, de blogosfeer is vol van zulke lieden, maar Bob ging een paar stappen verder.’

    Ceesgegroetje

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s