Waarom zijn clowns eng grappig?

Paul“Hij was maar een clown”, zong Ben Cramer in mijn jeugd. “Maar nu is hij dood!” Nou ik vond dat helemaal niet zielig. Ik was blij dat ie dood was, de engerd!

Mag ik even fulmineren tegen de opgeschminkte medemens? Het mag als bekend verondersteld worden dat kinderen bang zijn van clowns en er toch door gefascineerd worden. Ik had als klein kind al enge dromen van clowns, terwijl ik er nooit eentje in levende lijve was tegengekomen. Het dichtst dat ik bij een geverfd gezicht was geweest was met Sinterklaas (en met mijn tante, maar dat is een ander verhaal). Zwarte Piet vond ik echter helemaal niet eng (was immer zoet geweest, had dus niks te vrezen). De goedheiligman zelf was een stuk enger, omdat ie altijd wilde dat je op schoot kwam zitten. Dat kon niet goed zijn dacht ik, nog lang voordat ik op de hoogte kwam van de gedragingen van (te)veel van ‘s Heeren dienaren.

Enfin, terug naar die enge clowns dus. Er moet iets archetypisch achter steken. Opvallende kleuren signaleren in de natuur vaak gevaar, dat al om te beginnen. En dan worden die kleuren ook nog gebruikt om een menselijk gezicht onherkenbaar te maken. Enge clowns zijn geen mensen meer. Het zijn natuurgeesten geworden. In veel animistische religies gaan mannen (altijd mannen) van tijd tot tijd het bos in en keren terug in hun dorp met maskers op. Ze zijn geen mensen meer, maar manifestaties van natuurkrachten en kunnen in die staat straffeloos andere mensen (bijvoorbeeld een ongehoorzame ega) afranselen. Europese clowns zijn niet meer zo overduidelijk gelieerd aan oerdriften, maar helemaal menselijk zijn ze ook niet. Het is dan ook opvallend dat de minst enge clowns juist degenen zijn die nog het meest menselijke voorkomen hebben. Een kind weet dat wie zijn gezicht bedekt iets te verbergen heeft. Het is vast een boef. (Dit verklaart misschien ook wel ten dele de instinctieve weerstand die velen voelen tegen gezichtsbedekkende sluiers in de openbare ruimte van vandaag.) Ik denk dat we in den beginne om clowns lachen omdat ze ons bang maken, terwijl we weten dat er niets kan gebeuren (toch?).

En dan dat gemaakt vrolijke, daar prikt een kind toch dwars doorheen? Ik ben een keer een Finse clown tegengekomen in de nachttrein tussen Helsinki en Kemi. Onni-Pelle heete die knakker: “Gelukkige Pelle”. Nou, zo happy was ie nou ook weer niet. Toen ik hem voor het eerst zag, stond ie zwaarmoedig over te geven in het wastafeltje van mijn treincoupé. Zoals zovele Scandinaviërs had ie getracht zijn zorgen te verdrinken, om er daarna achter te komen dat ze konden zwemmen. Grappig? Laat me niet lachen (letterlijk)!

Film Poster van ItClowns waren dus al eng lang vóór Stephen King daar vorm aan gaf met zijn Pennywise in It (1986). De kinderen die in Oude Pekela (1988) enge verhalen vertelden over een clown met de sexuele voorkeuren van, pakweg, een Katholieke bisschop, hadden dat boek niet gelezen en de film (1990) was nog niet gemaakt. De volwassenen maakten een heel punt van die clown, want zoiets verzinnen de kinderen toch niet? Voor mij was het juist een bewijs dat de hele affaire berustte op massahysterie. Kinderen die uit hun onderbewustzijn griezeligheden opdiepten waarvan de clown symptomatisch was. De clown is de duivel met andere woorden en daarom vinden we hem eng.

De enge clown leeft ook vandaag nog voort, bijvoorbeeld in deze Amerikaanse reclame die er tamelijk geestig mee om gaat:

(Sorry voor degenen die vanwege een slechte verbinding geen YouTube video’s kunnen openen.)

Advertisements
This entry was posted in Jeremiades, Paul Nijbakker and tagged , , . Bookmark the permalink.

3 Responses to Waarom zijn clowns eng grappig?

  1. Anton says:

    Hee leuk stuk Paul. Zit zeker wat in. Gelukkig komen we zulke geverfde clowns lang niet iedere dag tegen.
    eens kijken of ik deze reactie geplaatst kan krijgen, in ieder geval groetjes
    Anton

  2. Anton says:

    Ja het werkt.
    Vandaag zie ik dus voor het eerst jullie nieuwe blog!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s