De Priester en de Patriot

PaulDe Spaanse burgeroorlog van 1936-1938 bracht het fascistische regime van Francisco Franco aan de macht in Spanje. Voor menige inwoner van Spanje betekende dat het begin van vele jaren van repressie en terreur, vooral de landstreken waar de steun voor de democratisch gekozen republiekeinse regering het sterkst was geweest hadden te lijden van Franco’s vervolging, wat niet wegneemt dat er verzet was.

In het Spaans Baskenland, één van de regios die het hardst werd getroffen door de fascistische terreur, denk maar aan het bombardement van Guernica, stonden twee mannen op die met de fascisten de strijd aangingen. De ene was een jonge priester welke ternauwernood aan Franco’s vuurpeletons ontsnapt was. De ander was een jonge patriot en voorvechter van een onafhankelijk Baskenland.

De priester werd geplaatst in het plaatsje Mondragon (Arrasate). De lokale bevolking had aanvankelijk weing met hem op; zijn preken waren saai en erg vlot in de omgang was ie ook al niet. De priester had evenwel een ideaal (Tja…, idealen, jongens en meisjes, dat waren dingen die mensen vroeger nog wel eens hadden, goed van snit, ofschoon niet meer modieus). Hij wilde het Baskenland vooruit helpen. Dat kon niet van de ene dag op de andere, maar een priester, die immer de eeuwigheid in gedachten heeft, is gewend aan lange-termijn denken. Hij besloot dat de weg naar een beter lot voor de Basken van de regio liep via onderwijs.

Zo begon hij eind jaren veertig een schooltje voor lokale jongeren die de staats HTS niet betalen konden. Op het schooltje gaf de priester zelf les en hij onderwees zijn studenten met name in het cooperatieve gedachtegoed, want hij zag een cooperative beweging als de enige manier voor de armen om een vuist te maken. Midden vijftiger jaren stichtten de eerste leerlingen die aan het schooltje van de priester afgestudeerd waren gezamelijk een cooperatief onderneminkje dat zich toelegde op huishoudelijke apparatuur zoals petroleumstelletjes.

De priester en de patriot

Een oude priester en een oude revolutionair: José Maria Arizmendiarrieta en Julen Madriaga

Rond die tijd begon ook de patriot zijn werkzaamheid. Hij was wel vlot en bespraakt en hij begon een organisatie die de Baskische cultuur wilde uitdragen en versterken. Het uiteindelijke revolutionaire doel was een onafhankelijke Baskische staat op Marxistisch-Leninistische leest geschoeid. Zijn clubje trok al snel de aandacht van de fascistische autoriteiten en onder de voortdurende dreiging met gevangenschap, marteling en executie vormde de beweging zich om tot een ondergrondse verzetsbeweging die internationaal veel sympathie oogstte toen een aantal leden door het Franco regime terechtgesteld werden voor uiteenlopende aanslagen. Het grootste success van de beweging was de moord op de gedoodverfde opvolger van Franco, de admiraal Luis Carrero Blanco, een daad die wellicht de Spaanse overgang naar democratie bespoedigde.

De dood van Franco en de democratische omwenteling die volgde was een tegenslag voor de club van de patriot, want de strijd voor een onafhankelijk Baskenland kon niet meer worden gevoerd onder het excuus van verzet tegen een fascistische dictatuur. Het Baskenland verkreeg dan wel op democratische wijze verregaande autonomie binnen het Spaanse staatsbestel, maar die autonomie voldeed niet aan de voorwaarden die het clubje wilde stellen. Daarmee was ook de Spaanse democratische overheid een legitiem doelwit voor aanslagen. Het voeren van de vrijheidsstrijd was echter een kostbare aangelegenheid. Gelukkig droeg het patriottische Baskische volk graag bij aan de strijd via een revolutionaire belasting (in juridische termen staat dit bekend als “afpersing onder bedreiging met de dood”) en als desondanks de financien karig waren bleken weldoeners van overzee, zoals de voorvechter van de mensenrechten en vrijheidslievende revolutionaire leider van het grote Libische volk, altijd bereid om bij te springen in de strijd voor de Baskische socialistische heilsstaat. De patriot was daarnaast ook een legale politieke partij begonnen die partijfondsen kon doorsluizen naar de verzetsbeweging van het volk.

Jammer genoeg zag het volk niet in wat hun eigen bestwil was en ze waardeerden de inspanningen van het clubje helemaal niet, zoals steeds weer tijdens de verkiezingen bleek, de aanhang van de legale politieke vleugel van het clubje slonk alsmaar. Zulk een verraad kon het clubje natuurlijk niet tolereren, zeg nou zelf. Ze begon dan ook daadkrachtig met het elimineren van verraders in de eigen Baskische gelederen. Aldus vrat de revolutie haar eigen kinderen op, zoals zo vaak. Zelfs de patriot die het clubje had opgericht nam afstand van de gerechtvaardigde revolutionaire gewapende vrijheidsstrijd tegen alles en iedereen, maar het clubje liet zich niet ontmoedigen, het aantal legitieme doelwitten nam alleen maar toe, er was werk aan de winkel! Die Baskische socialistische heilsstaat moet er komen, of de Basken nu willen of niet.

In de tussentijd was het eerste cooperatiefje van de priester groot gegroeid en produceerde nu witgoed en andere consumentenelectronica voor heel Spanje en voor de export. Onder de vleugels van deze eerste cooperatieve onderneming waren andere onderneminkjes gestart. Een bank, een bouwfirma, een supermarktketen, fabrieken in beton, chemie en aluminium, noem maar op. Het schooltje van de priester groeide uit tot een cooperatieve universiteit met duizenden studenten die bij voorkeur werk vonden in de groeiende arbeidsmarkt die door de cooperatieve beweging van Mondragon geschapen was. Die cooperative beweging die de grootste in de wereld geworden was.

Wat hebben ze bereikt de priester en de patriot?

Otalora

Otalora een middeleeuws kasteeltje in het Baskenland dat door het cooperatief van Mondragon is opgekocht en gerestaureerd. Het wordt nu gebruikt als centrum voor personeelstrainingen.

De één heeft een beweging gestart die momenteel werk biedt aan zo’n honderdduizend Basken, die gezondheidszorgprojecten heeft opgezet in de hele regio, die onderwijs verschaft aan duizenden, die de Baskische taal en cultuur propageert en die Baskisch cultuurerfgoed conserveert en bewaard voor het nageslacht.

De ander heeft een beweging losgelaten die over de jaren verantwoordelijk was voor de dood van ruim 800 mensen (dat is natuurlijk ook niet niks), die de ontwikkeling van het Baskenland op meer dan één manier heeft gedwarsboomd, die de jeugd aanmoedigt om rellen te schoppen en vandalisme te plegen, die chaos propageert voor politieke doeleinden en die zelfs de eigen leden als legitieme doelwitten bestempelt wanneer ze niet slaafs de partijlijn volgen (Wie niet voor ons is, is tegen ons). En de Baskische onafhankelijkheid? Die is geen stap dichterbij gekomen. In feite is ze verder weg dan ooit.

Soms, maar dan ook heel soms, heb ik meer waardering voor een priester dan voor een revolutionair.

Advertisements
This entry was posted in Jeremiades, Paul Nijbakker and tagged , , , . Bookmark the permalink.

5 Responses to De Priester en de Patriot

  1. In het kader van de overplaatsing van ons VKblog archief herplaatsen we dit bericht naar aanleiding van de afkondiging van een “permanente wapenstilstand” (alweer) door de ETA. Het oorspronkelijke blog was van 27 November 2009.

  2. Anton says:

    Mooi stukje geschiedenis.

  3. Frans H. Boddeke says:

    Goed verhaal.
    Dat de COÖPERATIEBEWEGING in MONDRAGÓN als een olievlek over de wereld mag verspreid worden.

    • @Frans,
      Nou ja, een olievlek, dat geeft weer milieuonvriendelijke associaties, maar uitgewaaierd zijn ze al wel. De cooperatieven van Mondragón geven werk aan een totaal van ongeveer 200 000 mensen in Spanje en daarbuiten.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s