Standplaats Tornio: Lucia en Pikkujoulu

PaulVandaag, kerstavond, is in het Noorden van Europa het eigenlijke Kerstfeest. Kerstdag is gereserveerd voor het uitbuiken na de Kerstdis (en een enkeling gaat ook nog naar de Kerstmis). Kerst is het belangrijkste feest op de kalender, maar het is slechts het hoogtepunt in een lange periode van gekerstende feestelijkheden. De Kerstperiode duurt van de eerste advent tot en met Driekoningen. Het is een donkere periode, vooral in het hoge Noorden waar het praktisch rond de klok donker is. Geen wonder dus dat de Noorderlingen pogen met jolijt (en de daarvoor benodigde drank) de neerslachtigheid te verdrijven.

In de Scandinavische landen viert men tijdens de Kerstperiode het aparte Sint Lucia feest. Lucia valt op 13 December en het is, meer nog dan Kerstmis, een lichtfeest. Wat nu Sint Lucia heet was in heidense tijden het feest van de winterzonnewende. De terugkeer van het licht werd gesymboliseerd door een feeks met een fakkel gevolgd door trollen en feeën. Stoute kinderen moesten vooral oppassen voor deze heks, want ze konden wel eens meegesleept worden door de trollen. De enige bescherming was om de hele nacht wakker te blijven, de vuren op te stoken en feest te vieren (een zwaar gelag voor de vikingen, maar ze sloegen zich er kranig doorheen).

Toen het christendom arriveerde koos de kerk om het feest van een christelijk tintje te voorzien door het te koppelen aan de dichtstbijzijnde vrouwelijke heilige op de toenmalige Juliaanse kalender, Sint Lucia, een legendarische figuur uit Romeins Sicilië. Lucia viel op dertien December en dat was in die tijd maar enkele dagen verwijderd van de zonnewende (de adoptie van de Gregoriaanse kalender later zorgde ervoor dat het verschil nu groter is). De heidense joel die volgde op de Lucia nacht werd ook vervangen, en wel door het Kerstfeest.

Het Luciafeest is tegenwoordig een soort kruising tussen een missverkiezing en een christelijke gay parade. Het begint met het kiezen van de Lucia. Alle meisjes die in de schijnwerpers willen staan mogen zich kandidaat stellen, maar de winnaar is bijna altijd een langharige blauwogige blondine (indien voorhanden. Tegenwoordig mogen ook donkerharige jongens dingen naar de kroon.). Alle gemeentes en grotere bedrijven kiezen hun eigen Lucia. De verliezers mogen nog steeds meedoen als de feeërieke dienstmaagden van Lucia en de trollen uit de heidense traditie zijn vervangen door jongens die vraagtekens omtrent hun seksuele geaardheid afwegen tegen de kans beter bekend te raken met één van de maagden (of andere knapen, indien de vraagtekens terecht zijn).

Lucia meet haar lichtmaagden en sterrenknapen

Een Zweedse Lucia met haar lichtmaagden (niet te verwarren met lichtekooien) en sterrenknapen (ook al zo’n ongelukkig gekozen term, gezien de bijbetekenis die sterretje heeft). De foto komt van Wikimedia Commons (Claudia Gründer).

Op de ochtend van Luciadag gaat Lucia rond in bejaardentehuizen, bedrijfskantines en winkelcentra gekleed in een wit nachthemd, met een lichtkroon op het hoofd en een brandende kaars in de hand. De aanwezigen worden getrakteerd op koffie en zoete broodjes (Lussekatter, speciale saffraanbollen). Lucia en haar gevolg van lichtmaagden (ljustärnor) en sterrenknapen (stjärngossar) zingen een reeks Lucia- en kerstliederen over de komst van het licht en vertrekken naar het volgende adres. Het publiek neemt nog een bakje koffie met een peperkoekje en waarom niet een glaasje brandewijn erbij als hartversterking.

Luciabedrijfsfeestjes kwamen op in Zweden en de Zweedstalige gebieden van Finland na de oorlog. Het tijdstip van het feestje werd verplaatst tot na werktijd, zodat de collega’s gezellig onder elkaar konden zijn met een hapje en een drankje. Het duurde niet lang voordat de medewerkers van Finse bedrijven ook zulke bedrijfsfeestjes wilden organiseren, maar dan zonder dat gedoe met kwelende jongelui; de pikkujoulu was al spoedig geboren.

Pikkujoulu, letterlijk “kleine kerst”, is een bedrijfsfeestje georganiseerd in de eerste helft van December. Van kleinschalige bijeenkomsten met de collega’s van de afdeling is het fenomeen uitgegroeid tot de natte droom van de cateringindustrie die uitgebreide kerstbuffetten en vele liters drank mag leveren. De afdelingsfeestjes bestaan nog steeds maar ze zijn overvleugeld door grotere evenementen op niveau van de organisatie en ook de sportvereniging, de Rotary, de jachtclub en de lokale partijafdelingen organiseren nu hun eigen pikkujoulu. En overal wordt er scheutig geschonken. Het is dan ook geen wonder dat na meerdere slagen in de rondte menige Fin tolt tegen de tijd dat het echte Kerstfeest arriveert…

En dat is dus vandaag: Prettig Kerstfeest aan eenieder!

Advertisements
This entry was posted in Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to Standplaats Tornio: Lucia en Pikkujoulu

  1. Pingback: Gatverdamme wat is het glad! | Het Triumviraat

  2. Pingback: Een Koekje van eigen Degeneratie | Het Triumvieraat

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s