Standplaats Tornio: Het Wilde Westen van het Hoge Noorden

PaulLapland, de geweldige en woeste landstreek die zich uitstrekt vanaf de Botnische golf in het Zuiden tot aan de bergen van Finnmark in het Noorden en vanaf het Kebnekaise massief in het Westen tot het Kola schiereiland in het Oosten is nog steeds de laatste wildernis van Europa. Tot in moderne tijden was het grotendeels onherbergzaam, ongebaand en onbegaanbaar. De inboorlingen waren nomaden die leefden van het land en woonden in teepee’s, kota genaamd in hun eigen taal. De overheid, in de vorm van missionarissen en sherrifs was alleen te vinden in de grotere kerkdorpen die schaars en geïsoleerd waren. Buiten de dorpsgrenzen was er enkel de koude zwijgende toendra of de eeuwig zingende dennenbossen. Van die hele uitgestrektheid was de “frontier town” Tornio tot 1809 de de-facto hoofdstad. De jaarmarkten in Tornio één in de winter wanneer de grond hard genoeg was voor sleden en één in de zomer wanneer er genoeg water in de rivieren stond voor boten, trokken handelaren en handelswaar van heinde en verre. Hout en houtproducten, zoals teer, bont en gedroogde vis werden geruild voor zout, vuurwapens, sterke drank en koffie. Tornio, als de poort naar Lapland en de Laplandhandel werd één van de rijkste steden in het Zweedse rijk.

Kautokeino-opprøret (2008) is een film over een opstand van Samen tegen de corrupte overheid in 1852.De Finse oorlog van 1808-1809 maakte hieraan een einde. De grens tussen Rusland en Zweden werd dwars door Lapland getrokken (al duurde dat grenstrekken vele jaren vanwege het ontbreken van wegen en onderdak voor de landmeters). Vrij verkeer over de grens was niet toegestaan en nu er een grens was moest die natuurlijk ook bewaakt worden. Dus kwamen er garnizoenen en kommiezen en om die te bevoorraden kwamen er wegen en telegraaflijnen en nog nog later spoorlijnen. In Zweden maakte de spoorlijn het mogelijk de bodemschatten van Lapland te ontginnen. Tegelijkertijd maakte men ernst met het civiliseren van de inboorlingen. Men probeerde ze gedwongen in dorpen te vestigen, ze te dwingen Zweedse namen en de Zweedse taal aan te nemen en men nam hen hun kinderen af, als de ouders te dronken waren om ervoor te zorgen, en men plaatste ze in tehuizen om een gezonde Zweedse opvoeding te genieten. De missionarissen kregen de vrije hand om de heidense cultuur van de inboorlingen te vuur en te zwaard uit te stampen. Als de lokale bevolking daartegen in opstand kwam werden ze met harde hand onderdrukt. Aan de Fins-Russische kant van de grens was het van hetzelfde laken een pak al had men daar nog aanvankelijk geen bodemschatten ontdekt.

Film poster van Mosku, lajinsa viimeinen (2003)De oorspronkelijke bewoners hadden volgens de wet geen recht op het land, laat staan de minerale rijkdom eronder, omdat ze er geen belasting over konden betalen. Daarmee lag het uitgestrekte Lapland open voor gelukszoekers en pioniers. En doordat de oerbewoners steeds meer van hun land kwijtraakten werd het moeilijker om hun vee te laten grazen. Veediefstal was dan ook aan de orde van de dag, al stonden er zeer zware straffen op. (Ik ken in Ylläs de zogenaamde “Roversrots” waar een ruige rendierdief ooit, al dan niet vrijwillig, een sprong in een ravijn waagde om aan de wet te ontsnappen.) Toen er in Lapland ook nog goud werd ontdekt, was het hek helemaal van de dam. In Fins Lapland waren er niet minder dan drie gold rushes. De eerste begon in 1870 en ging naar het stroomgebied van de Ivalo rivier in het uiterste Noorden. De tweede volgde na de Finse burgeroorlog en een derde viel kort na de Lapland Oorlog van 1944-1945. Die laatsten waren geconcentreerd op het stroomgebied van de Lemmenjoki.

Film poster van Lapin kullan kimallus (1999)Net als het Wilde Westen kende het Wilde Lapland vele kleurrijke figuren die voortleven in de lokale tradities. Zo was er de rendierhouder, spoorzoeker en pistolero Mosku, die zijn eigen wetten maakte en die berucht was vanwege het scalperen van Russische rendierdieven. Er is ook een film gemaakt over het bewogen leven van deze mannetjesputter (Mosku, lajinsa viimeinen, 2003), die 70 jaar na zijn dood nog steeds omstreden is. Familieleden van de slachtoffers van Mosku protesteerden tegen het geromantiseerde beeld dat van de woudloper gegeven wordt in de film. Er was ook de kluizenaar en goudzoeker Jaakko Isola die zijn goudschat van omtrent 17 kilo puur goud zo goed verstopte dat sinds zijn dood niemand hem heeft kunnen terugvinden (Bij de huidige koersen vertegenwoordigt Jaako’s schat zo’n 550 000 €, dus het is de moeite waard om ernaar te speuren.) De rolprent Lapin Kullan Kimallus (1999) speelt tijdens de gold rush van 1870 en toont de ontberingen van de goudzoekers. Vandaag de dag wordt er trouwens nog steeds goud gewonnen in Lapland, al is het nu vooral ondergronds. De recentelijk gesloten Lapin Kulta (Lapland’s Goud) bierbrouwerij in Tornio was eigenaar van zo’n mijn om de naam van het bier te kunnen rechtvaardigen.

U ziet het: Lapland kan met recht het Wilde Westen van het Hoge Noorden genoemd worden. Het is slechts een kwestie van de roodhuiden door Lappen te vervangen en de bisons en longhorns door rendieren… I’m a poor lonesome reindeerboy, I’m a long long way from home..

Advertisements
This entry was posted in Filmbeschouwing, Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s