Aniara: (over Harry en Harry)

PaulHarry Mulisch is dood, laten we daar duidelijk over zijn. Hij is links en rechts het graf dan wel de hemel in geprezen: Een groot schrijver, de laatste van de grote drie, ‘s Neerland’s gedoodverfde Nobelprijskandidaat sinds vele jaren. Nou ja.

Wat de Nobelprijs voor de literatuur betreft was Harry eigenlijk meer de professor doctor ingenieur Akkermans van de scene, altijd genoemd maar nooit benoemd. Of Harry daar nu zo rouwig over moet zijn is de vraag: zijn grote idool Dostojevski kreeg de prijs ook nooit, dus hij is in goed gezelschap.

Wie de prijs wel kreeg dat was die andere Harry, Martinson, in 1974, samen met Eyvind Johnson. Dat was enigszins omstreden omdat beide heren Zweed waren en beiden lid uitmaakten van Svenska Akademiet die de prijs uitreikt. Eyvind kreeg de prijs vooral omwille van zijn roman Strändarnas svall, een psychologisch portret van de terugkeer van Odysseus. Harry Martinson werd vooral uitverkoren op grond van zijn ruimte-epos in 103 gezangen, Aniara.

Isagel op de poster van toneelversie; er bestaat ook een operaversieAniara wordt dit jaar met een nieuwe toneelenscenering opgevoerd in het Stadstheater in Stockholm. Het origineel stamt uit 1954 en is een mengeling van science fiction en koude oorlogsangst. Het plot start op een aarde die door kernoorlogen en ziekte is verpest. Het verhaal wordt verteld door de mimaroob, een computer expert, van een gigantisch ruimteschip, de Aniara, dat aardbewoners moet evacueren naar Mars. Onderweg moet het schip echter uitwijken voor een tot dan toe onbekende asteroïde en vervolgens raakt het op drift. De mima, een levende computer, tracht de passagiers te troosten, maar sterft wanneer de aarde wordt vernietigd in een laatste kernoorlog. De mensen aan boord moeten vervolgens ieder voor zich leren om te gaan met het feit dat ze gedoemd zijn. Verschillende culten zowel hedonistisch als fascistisch komen op en gaan ten onder. Het hoogtepunt voor mij is wanneer de flegmatische en rationele vrouwelijke piloot Isagel, het idool van de mimaroob, uiteindelijk de koerscorrectie weet uit te rekenen die hen ten tijde van de bijna-botsing had kunnen redden, om daarna geestelijk in te storten.

Het meest bekende beeld uit Aniara is wanneer de hoofdastronoom de duizelingwekkende reis van het ruimteschip door de oneindige ruimte vergelijkt met een luchtbelletje in een stuk glas dat zich naar menselijke maatstaven niet beweegt:

O, kunde vi nå åter till vår bas, (Och konden wij weerkeren naar onze basis,)
nu när vi upptäckt vad vårt rymdskepp är: (nu dat we ontdekt hebben wat ons ruimteschip is:)
en liten blåsa i Guds andes glas. (een klein belletje in het glas van God’s geest.)

Een beetje zwaar op de hand, maar wel mooi; niet slecht voor een schrijver die weinig tot geen scholing had, opgroeide als pleegkind, werkte als zeeman en leefde als zwerver voor een groot deel van zijn leven.  (De slechte vertaling is van mijn hand, het origineel is duizend maal beter.)

Enfin, Harry Martinson is allang dood en Harry Mulish nu ook en de Nobelprijs voor literatuur wordt nooit posthuum uitgereikt…………, behalve dan aan Erik Axel Karlfeldt in 1931. Dat was enigszins omstreden omdat die heer Zweed was en (tot zijn dood) lid van de Zweedse Akademie die de prijs uitreikt…

Advertisements
This entry was posted in Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s