Fins Filmblogje: Het extreme Noorden

PaulHet zal vele lezers wellicht vreemd in de oren klinken wanneer ik stel dat de landen van Noord-Europa (Scandinavië + Finland) een extremistische cultuur hebben. Ik bedoel daarbij niet extremistisch in de zin van van moord en doodslag dromende activisten, maar in de zin van hoe ver men consequent gaat om de ideale samenleving te bereiken. Zweden geldt hierin als schoolvoorbeeld (al is het niet het voorbeeld dat ze hopen te geven).

In vele opzichten was en is Zweden het tegenovergestelde van Nederland, waar men alle problemen met tolerantie en gematigdheid probeert te beheersen. In Nederland stamt deze gematigdheid uit een traditie van coalities maken en compromissen treffen tussen lieden van verschillende confessies, terwijl het Zweedse extremisme zijn wortels vindt in het radicaal protestantse verleden. Zweden had tot recentelijk een officiele (Lutherse) staatskerk waarvan iedereen automatisch lid was. Het protestantisme is niet zo pragmatisch: Het wil het kwaad met wortel en tak uitroeien. Bij gebrek aan competitie kon die drang in de Noordelijke landen tot uitwassen lijden.

Het is dus geen toeval dat de eugenetica in het Noorden van Europa (en de VS) grote populariteit genoot. Alle Scandinavische landen hadden sterilisatieprogrammas waarmee men de reproductie van ongewenste elementen in de samenleving wilde terugdringen, om zodoende op termijn de ideale samenleving te bewerkstelligen. In Zweden was, zoals ik al eerder vermeldde, deze wetgeving van kracht van het midden van de jaren ’30 tot het midden van de jaren ’70! (m.a.w. gedurende een practisch ononderbroken periode van sociaal-democratisch bestuur in het land). Het duurde tot de jaren ’90 voordat de Zweedse overheid erkende dat de wetgeving in strijd was geweest met de mensenrechten en dat slachtoffers, die de procedure niet vrijwillig hadden ondergaan, recht hadden op een schadevergoeding.

Filmposter Den nya människanDe film ”Den Nya Människan” (The New Man, 2007) is het waargebeurde verhaal over een meisje dat in 1951 in de greep van het Zweedse eugeneticasysteem raakte en pas in 1975, na de afschaffing van de wet, op vrije voeten kwam. De film was een belangrijk monument, aangezien het Zweedse publiek al even ongraag de zwarte bladzijden in de eigen geschiedenis leest als de Nederlandse burgers. En ook in het zo neutrale Zweden zijn die bladzijden er. Zo werd de onderhorigheid in Zweden pas in de jaren ’40 afgeschaft, zo werden de Samen van hun land en hun geloof beroofd, en zo voort.

Het nadeel van extremisme als verschijnsel is dat het aan versplintering onderhevig is, want er zijn altijd mensen die vinden dat de meerderheidslijn niet ver genoeg gaat. Dus zijn er, net zoals in Nederland, in het Noorden mensen voor wie de mainstream kerken niet radicaal genoeg zijn. Deze lieden hebben zich verzameld in zogenaamde vrijkerken, waarin je allesbehalve vrij bent. De oudste en grootste van deze sekten is de Laestadianer beweging.

Deze sekte werd opgezet door Lars Levi Laestadius, een 19de-eeuwse dominee in Lapland. Hij wilde de bevolking uit de armoede verheffen door het geloof. Laestadius stichtte zijn beweging in Pajala in de dal van de Tornio rivier en van daaruit verspreidde het geloof zich over Lapland en de wereld. Er zijn nu naar schatting zo’n 200 000 Laestadianen verdeeld over 15 afsplitsingen (Protestanten zijn nu eenmaal extreem) die allemaal het enig ware geloof aanhangen en vinden dat hun versie van de bijbel de enig juiste is.

Laestadianen drinken geen alcohol (dit was aanvankelijk de grote aantrekkingskracht van de sekte op, vooral vrouwelijke, parochianen), mogen niet dansen, televisiekijken, cosmetica dragen, zoenen vóór het huwelijk, of voorbehoedsmiddelen gebruiken. Meisjes trouwen al op jonge leeftijd (met geloofsgenoten) en krijgen gemiddeld tien kinderen. Hun leven bestaat uit hard werken en uitputting is een veel voorkomende doodsoorzaak (waarna de echtgenoot meestal een andere jonge vrouw trouwt).

Film poster Forbidden FruitDe film ”Kieletty Hedelmä” (Forbidden Fruit, 2009) speelt in het grensgebied tussen Laestadianisme en de zondige buitenwereld, overigens zonder de gelovigen tezeer over de hekel te halen. Het verhaal draait om twee Laestadiaanse meisjes uit het Noorden van Finland die naar de grote stad gaan om het echte leven mee te maken. Er zijn geen al te grote verassingen in het plot, maar de dilemma’s van oprecht gelovigen in de wereld van vandaag worden wel goed in beeld gebracht. Het geeft een interessant beeld van een onbekend aspect van de Finse samenleving.

Advertisements
This entry was posted in Filmbeschouwing, Paul Nijbakker and tagged , , , . Bookmark the permalink.

6 Responses to Fins Filmblogje: Het extreme Noorden

  1. Pingback: Riemen vast: Zweeds Feminisme | Het Triumviraat

  2. Pingback: Een Moderne Mythe uit Zweden | Het Triumviraat

  3. Pingback: OVER GOD, HAZELIPPEN EN HARDE WERKERS… | Het Triumviraat

  4. arnold says:

    Ik heb net Forbidden Fruit gekeken. En inderdaad, de gelovigen worden in deze film niet belachelijk gemaakt. Misschien een goed voorbeeld voor Nederlandse regisseurs.

    • @Arnold, De film is dus in Nederland te verkrijgen? Dat schept hoop. Na de bioscoop is recentelijk ook de videotheek definitief opgedoekt alhier, dus schraalhans is keukenmeester, voor cinefielen, als je geen Netflix hebt.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s