Maintiendrez, zulle!

PaulIndien u zich ooit in Stockholm bevindt, oh eerbiedwaardige lezer, en u overvalt een onweerstaanbare aandrang tot het verwerven van een product waarvan het nut in omgekeerde evenredigheid staat tot de prijs ervan – ik heb het over luxe modeartikelen en accessoires – dan is Birger Jarlsgatan de avenu voor u.

Deze laan, één van de belangrijkste verkeersaderen in het centrum van de stad, heeft een roemrucht verleden. Zo was het ooit het schouwtoneel van één der allereerste autobomaanslagen in de wereldgeschiedenis aan het begin van de vorige eeuw. De bom was gemaakt van Zweeds dynamiet dus al met al was het een zeer moderne moord voor die tijd.

Enfin, dat was een losse associatie – hoe interessant Nobel en zijn producten ook mogen zijn – want waar ik het eigenlijk over wilde hebben is iemand anders die zijn tijd vooruit was, namelijk Birger Jarl, de middeleeuwse stichter van Stockholm waarnaar de straat is vernoemd.

Wie een geromantiseerde indruk wil krijgen van Birger Jarl en de tijd waarin hij leefde en werkte kan het Arn vierluik lezen, geschreven door de Zweedse schrijver en journalist Jan Guillou. Birger Magnusson leefde in een periode waarin Zweden bestond uit drie konkrijken: West en Oost Götaland en Svealand (de zuidpunt van Zweden hoorde bij Denemarken en het Noorden was een onontgonnen wildernis waarin enkel de Samen rondtrokken). De drie koninkrijken werden verenigd door Erik de Heilige, maar het Zweedse wapen, drie kronen, herinnert nog aan die tijd. Birger werd benoemd tot jarl door de laatste koning uit het huis van Erik. De jarl was een soort minister van buitenlandse zaken en minister van oorlog ineen (voor de voormalige vikingen in Zweden waren die twee portefeuilles toch practisch identiek). Als jarl knapte Birger het vuile werk op voor de koning, hetwelk vooral bestond uit het veelvuldig onthoofden van edelen die zich verzetten tegen de centralisatie van de macht.

Tot de tijd van de Erikken en Birger had iedere Zweedse provincie zijn eigen heersers. Sankt Erik was de eerste koning die alle provincies was afgegaan om zich op ieder ding door de bevolking tot koning te laten uitroepen (De huidige Zweedse koningen gaan ook deze zogenoemde “Eriksgata” na hun kroning, maar tegenwoordig is het slechts een formaliteit). Iedere provincie had in die tijd zijn eigen Germaanse wetten die op het jaarlijkse ding werden uitgedragen. Birger zag in dat voor het overleven van Zweden als onafhankelijke staat een centrale staatsmacht nodig was, anders zou het land onvermijdelijk worden geannexeerd door Denemarken. Toen de laatste Erik overleed, werd Birger jarl regent voor zijn eigen zoon die tot de nieuwe koning was uitgeroepen, net toen Birger op stroopttocht… ahem kruistocht was in Finland (Erik de Heilige had de Finnen er nog niet helemaal van kunnen overtuigen dat het Christendom de enige weg naar eeuwige zaligheid was).

Als koning-in-plaats-van-de-koning dreef Birger een aantal vernieuwingen door die de centralisatie van de macht versterkten. Er werden nationale belastingen ingesteld, een nationale hoofstad (Stockholm) gesticht en de eerste nationale wetten werden geproclameerd. Deze wetten staan bekend als de vredeswetten in Zweden. De belangrijksten waren: de huisvrede, de kerkvrede, de dingvrede en de vrouwenvrede. De eerste drie beschermden burgers tegen geweld (met name bloedwraak), zolang ze zich bevonden in hun eigen huis, in een kerk of op het ding (waar recht gesproken werd). Deze wetten, die met grote gestrengheid werden gehandhaafd, waren een eerste stap naar rechtszekerheid voor de onderdanen van de koning.

Voor het verkondigen van de vrouwenvrede wordt Birger vandaag de dag nog door feministen als een voortrekker gezien, omdat de wet voor het eerst vastlegde dat vrouwen niet tot een huwelijk gedwongen konden worden (bruidroof was voor die tijd doodnormaal) en dat vrouwen recht hadden te erven van hun vader (weliswaar de helft van wat een zoon kreeg, maar toch). Hoewel onmondig, waren vrouwen niet langer het bezit van hun echtgenoten.

Birger zou natuurlijk geen Noordeling zijn geweest als hij niet ook een biervrede had uitgevaardigd, die bloedwraak tijdens zuip- en braspartijen verbood. De wrekers moesten maar wachten tot het bier op was (Ik kan me voorstellen dat zo’n feestje, met buiten een horde barbaren die niets liever wil dan met bijlen en goedendags losgaan op de broze schedelpannen der disgenoten, uuuuuuren kon duren!). Deze regeling is vast ook een verklaring waarom wij in Scandinavië huiveren bij het idee dat het bier zou kunnen opraken…

Sinds Birger Jarl heeft de rechtszekerheid zich steeds verder ontwikkeld in de richting van een centrale handhaving die de burgers het recht ontneemt eigen rechter te spelen. Deze centrale handhaving berust voor en groot deel op het vertrouwen dat de burgers stellen in elkaar en in de rechtvaardigheid van de handhaving. Er is een soort contract tussen overheid en burgers waarin burgers afzien van wraak in ruil voor een rechtshandhaving die voor iedereen gelijkelijk geldt en die de burger beschermt tegen overtreders.

Er zijn duidelijke tekenen dat in veel Westerse samenlevingen dit contract op losse schroeven komt te staan omdat de burger geen vertrouwen meer heeft in de wil of mogelijkheid van de overheid om de wetten naar wens van de bevolking te handhaven. Men ervaart straffen als te licht en de uitvoering ervan als onderhevig aan voor- of willekeur. Deze situatie vormt een bedreiging voor de samenleving als geheel aangezien onderzoek heeft aangetoond dat maatschappijen waar wraak nog steeds een grote rol speelt in de rechtsbeleving van de burgers, het sociaal en economisch slechter doen dan maatschappijen waar het vertrouwen in de medeburger en de overheid nog groot is. De corruptie en criminaliteit zijn er lager en de rechtszekerheid is er groter.

Met andere woorden, de doelmatige en rechtvaardige handhaving van de wet in een rechtsstaat is van zeer groot belang voor het success van die samenleving evenals de beleving van de burgers van de rechtsgelijkheid en rechtvaardigheid in die handhaving. Aan alle wetsdienaren dus dit advies: Maintiendrons! (Ja jullie ook!)

Op de hoek van Birger Jarlsgatan en Strandgatan

Nope, dit is geen beeltenis van Birger Jarl, maar zomaar een beeld op de hoek van Birger Jarlsgatan en Strandgatan, zomaar een burger die geniet van rechtszekerheid en die erop vertrouwd dat er voorlopig geen koperdieven zullen toeslaan in hartje Stockholm.

Advertisements
This entry was posted in Jeremiades, Paul Nijbakker and tagged , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s