Bad Science Voorbeelden

PaulVorige zomer las ik het boek “Bad Science” van de Britse arts Ben Goldacre. Het is een uitgebreide compilatie van zijn gelijknamige column in The Guardian. Goldacre is een voorvechter van kritisch denken en de wetenschappelijke methode. In zijn boek en column trekt hij ten strijde tegen ondeugdelijk wetenschappelijk onderzoek, onwetenschappelijke kwakzalverij en het falen van het onderwijs en de massamedia om de bevolking juist te informeren over gedegen dubbelblind wetenschappelijk onderzoek en misleidende statistiek.

Het boek is zeer onderhoudend voor eenieder die fronst bij het zien of horen van ongefundeerde claims over zaken als cosmetica of gezondheidsprodukten. Goldacre voert een lange, trieste reeks voorbeelden aan van zaken die wetenschappelijk niet door de beugel kunnen, variërend van de onbewezen claims van homeopaten tot en met de anti-wetenschappelijke campagnes van de voedingssupplementenindustrie. Hij wijst daarbij met beschuldigende vinger naar het onderwijs dat teveel aandacht besteed aan zweverig gezever en te weinig aan het aanleren van kritisch denkvermogen en de fundamenten van de natuurwetenschap, alsook naar de media die hun rol als voorlichters van het publiek niet serieus nemen en zich voor het karretje laten spannen van lobbyisten en charlatans.

Neem bijvoorbeeld de goede oude drs Hans Schreuder, misschien herinnert u zich hem nog. Hij kwam in de jaren 80, gekleed in een witte doktersjas, regelmatig in de tokshow van Tineke de Nooij gezondheidsadviezen geven. Ik ergerde me mateloos aan deze schertsfiguur die zich voorstond op zijn titel om de indruk te wekken medicus te zijn en die schaamteloos zijn eigen produkten (Biodermal, weet u nog?) op televisie zat te promoten, toen dat bij mijn beste weten in Nederland nog tegen de wet was. (Het echtpaar Schreuder is nog steeds trots op hun marketingsuccess.) Het woord “laboratorium” viel steevast, want dat wekt de indruk van serieus wetenschappelijk onderzoek. Ook was Hans degene die de volledig nietszeggende term “dermatologisch getest” populariseerde. (Geconcentreed zwavelzuur is bijvoorbeeld ook dermatologisch getest, maar dat wil niet zeggen dat het goed is voor de huid!) In werkelijkheid was drs Hans chemicus van beroep, maar dat werd verzwegen, want huisvrouwen willen geen chemische stofjes op hun gezicht plamuren, alleen maar “natuurlijke” ingrediënten. Van Tineke de Nooij, zweefteef par excellence, kon men natuurlijk niet verwachten dat ze die poppekast zou ontzenuwen (het leverde haar programma ongetwijfeld financieel voordeel op), maar van de Nederlandse serieuze omroepen had ik verwacht dat ze de charlatan zouden ontmaskeren. Dat ze zouden eisen dat bij ieder optreden van Hans Kazan Schreuder een tekst in beeld zou komen met de mededeling: Deze man is geen arts, maar een zakenman die u zijn dure cosmetica wil aansmeren… Waarom werd drs Hans Schreuder nooit geconfronteerd met een echte huidspecialist, een echte wetenschappelijk onderzoeker die research had verricht naar die smeerseltjes?

Goldacre roept zijn lezers op in actie te komen wanneer ze geconfronteerd worden met volksverlakkerij en onjuiste berichtgeving. We moeten de media dwingen hun werk beter te doen door foutieve informatie te weerleggen. Schreuder is verleden tijd, die rust inmiddels op zijn Biodermal-miljoenen, maar er is helaas geen gebrek aan dwazen en oplichters in de wereld, en door het Internet hebben ze een grotere spreekbuis dan ooit. Op het VKblog zijn er een respectabel aantal actief, maar gelukkig zijn er ook serieuze medebloggers die onvermoeibaar het ongefundeerde geleuter van deze en gene blijven weerleggen.

Het is tijdrovend en ik kan daarin niet investeren, helaas, maar afgelopen zomer kwam ik toch in actie, toen ik net na het lezen van Goldacre’s boek een artikel aantrof in de Telegrief over het onderzoek van een Finse evolutionair psycholoog, Markus Jokela, die volgens het artikel had bewezen wat een eerdere onderzoeker, Satoshi Kanazawa, al had aangetoond, namelijk dat vrouwen steeds aantrekkelijker worden (omdat mannen een voorkeur hebben voor mooie vrouwen en die vrouwen dus eerder een parner krijgen en meer mooie kinderen produceren). De naam Kanazawa deed bij mij de alarmbellen rinkelen. Hij is een professor die een lange reeks artikelen heeft geproduceerd die zeer goed vallen bij een bepaalde groep blanke conservatieven. Zijn beweringen, gecamoufleerd als wetenschappelijk onderzoek, omvatten zaken als “Zwarten zijn minder intelligent dan blanken en daarom zijn ze arm”, “Feminisme is tegennatuurlijk en schadelijk” en “Als de hele Arbische wereld na 9/11 was platgenuked zou de war on terror gewonnen zijn”. De onderzoeksmethoden van Kanazawa zijn door veel van zijn collega’s tot de grond toe afgebrand, maar desondanks verschijnt zijn naam keer op keer in het nieuws, omdat zijn beweringen zo apelleren aan ons blanke masculine superioriteitsgevoel. Het levert zulke sappige krantekoppen op!

Ik kon me niet voorstellen dat een serieuze Finse wetenschapper van de Universiteit van Helsinki mee zou gaan in dat soort gewauwel, dus ik zocht Markus Jokela op in de contactinformatielijst van de universiteit en stuurde hem een verzoek om zijn onderzoek in te mogen zien. Jokela stuurde mij een link naar het artikel en ik trok een dagje uit om het eens grondig door te nemen. Het bleek echter dat ik helemaal geen dag nodig had om te ontdekken dat Jokela helmaal NIET beweerde dat vrouwen steeds aantrekkelijker worden. Hij had enkel aangetoond dat, in een test populatie van blanke middelbare scholieren uit de jaren 60 in de VS, de vrouwen die als aantrekkelijk golden gemiddeld een iets groter reproductief success hadden dan hun minder aantrekkelijke klasgenotes. In de bespreking van zijn bevindingen, noemt Jokela het werk van Kanazawa om te onderstrepen dat zijn onderzoek, met dezelfde testpopulatie, NIET tot dezelfde conclusies is gekomen. Niettemin werd hij door de zogenaamde “science editor” van de Sunday Times toch aangevoerd als ondersteuner van de sexier bevindingen van Kanazawa. Alles voor een pakkende headline, en alle andere wakkere kranten namen dat lulartikel kritiekloos over.

Ik plaatste mijn bevindingen onder een reeks weblogs die over het artikel waren verschenen en Jokela zelf plaatste een blog waarin hij de hele zaak uit de doeken doet, maar zulke verduidelijkingen trekken uiteraard beduidend minder aandacht dan het oorspronkelijke misleidende krantenartikel. Jokela blijft er filosofisch onder, maar hij kon het wel waarderen dat niet iedereen het gewraakte kranteartikel klakkeloos slikte. Er is nog hoop…

Advertisements
This entry was posted in Jeremiades, Paul Nijbakker and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s