Over het Nut van Medailles

PaulIn de eerste helft van de jaren tachtig ging ik op stadswandelingen met mensen die liever een Rus in de keuken hadden dan een raket in de tuin. In landen waar men ervaring had met bezoekjes van de Russische kameraden, wilden ze die raketten ook niet, maar daar stonden ze niet te springen om visite uit Moskou.

Finland maakte tussen 1809 en 1917 deel uit van het Russiche imperium, maar de Finnen hebben geen onverdeeld warme herinneringen uit die tijd. De eerste helft van die eeuw viel nog wel mee. De Finse hoofdstad werd van Åbo/Turku (dicht bij Zweden) verplaatst naar Helsinki (dichter bij Rusland), maar de bestaande overheidsstructuren en wetten uit de Zweedse tijd bleven grotendeels gehandhaafd. Finland was een autonoom groothertogdom binnen het tsarenrijk. In de tweede helft van de eeuw wilden de Russen echter, in antwoord op het opkomend Finse nationalisme, het land dichter naar zich toe trekken en de macht en invloed van de Russische autoriteiten uitbreiden.

Dat proces begon onder een half-Nederlandse gouverneur-generaal, Frederik Heyden, zoon van een Nederlandse zeeheld in Russische dienst, Lodewijk Sigismund Vincent Gustaaf rijksgraaf van Heyden (die in Nederland nu nog bekend staat als Berend Botje). Heyden’s acties vielen nog in goede aarde, want in plaats van de Finnen direct aan te pakken drong hij de Zweedse invloed in Finland terug. De Finse elite was in die tijd grotendeels Zweeds-sprekend. Zweeds was de taal van de politiek en de kunst. Practisch heel de Finse literatuur van vóór 1850 was in het Zweeds geschreven. Nu moest men kiezen tussen Russich of Fins. Ze konden geen Zweden meer zijn en Russen wilden ze niet worden, dus de meesten kozen ervoor om hun namen te veranderen en Fins te leren. Het gevolg was een nog grotere interesse in de Finse taal en cultuur.

Het Finse nationalisme was halverwege de negentiende eeuw op komen zetten met als mijlpalen de publicatie van de Kalevala, het nationale epos, en de dichtbundel Fänrik Ståhls Sägner, een epos over de Finse oorlog van 1808-1809. Deze werken inspireerden vele artiesten in de laatste decennia van de eeuw, waaronder de schilder Gallén-Kallela, de componist Sibelius en de architect Sonck, tot het adopteren van een nationaal-folkloristische stijl.

Tuonelan virta (De Rivier van Tuonela) van Akseli Gellen Kallela

De zwaan van Tuonela (hier vaag op de achtergrond te zien) is een motief uit de Kalevala dat zowel Gallén Kallela als Sibelius inspireerde. De zwaan als symbool van Finland is ook te zien op de Finse Euromunt.

De Russen bezagen deze zelfbewustwording van de Finnen met lede ogen aan. Tsaar Nicolaas II besloot dat de Russische wet precedent moest hebben over de Finse wet. Een petitie ondertekend door honderduizenden Finnen werd niet in ontvangst genomen. De tactvolle Heyden werd vervangen door een havik, generaal Bobrikov, die de politiek van Nicolaas II met harde hand doorvoerde. De Finse territoriale militie werd afgeschaft en Finnen vielen nu onder de Russische dienstplicht. Toen er maar weinigen gehoor gaven aan deze wet kreeg Bobrikov dictatoriale bevoegdheden van de tsaar. Russisch werd verplicht gesteld als officiele taal van de overheid en wie het daar niet mee eens was werd de laan uitgestuurd. Alle kranten die kritiek leverden kregen een publicatieverbod. Dat was jammer want daardoor konden ze geen kleurrijk verslag doen van de moordaanslag die prompt op de vertegenwoordiger van de tsaar werd gepleegd. Een Finland-Zweedse student, Eugen Schauman, vuurde drie kogels af op Bobrikov. Twee ketsten af op zijn vele onderscheidingen (dus dáárom hebben Russische leiders altijd van die borstenvol medailles!), maar de derde trof doel. Exit Bobrikov.

Maar ja, Bobrikov gaat, Obolensky komt, enzovoort, en allemaal wilden ze de Finnen tot reserverussen maken. Een algehele opstand in Finland kwam steeds nader, totdat in 1917 het moment dan daar was. De Russische revolutie verschafte de Finnen hun kans. Op 6 December riep het Finse parlement de zelfstandigheid uit en de republiek Finland was geboren. Zoals wel vaker gebeurd in zulke chaotische tijden, brak er onmiddelijk een burgeroorlog uit (waarover een andere keer meer), maar toen die beëindigd was had Europa er een nieuwe democratie bij (met algemeen stemrecht voor mannen én vrouwen) en de eerste president was een Finland-Zweed met de poëtische naam Svinhufvud, wat zoveel betekend als “varkenskop”. De opperste Soviet had de onafhankelijkheid van Finland bijna onmiddelijk erkend en beide landen tekenden in 1920 een vredesverdrag waarin de wederzijdse grenzen werden vastgelegd en gerespecteerd. Finland stroomde in in de vaart der volkeren. En ze leefden nog lang en gelukkig als goede buren,… alhoewel…

Advertisements
This entry was posted in Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , . Bookmark the permalink.

3 Responses to Over het Nut van Medailles

  1. Pingback: WINTEROORLOG… | Het Triumviraat

  2. Pingback: WINTEROORLOG… | Het Triumviraat

  3. Pingback: Standplaats Tornio: Burgeroorlog | Het Triumvieraat

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s