Standplaats Tornio: Levensbehoeften

PaulLiefde gaat door de maag en je bent wat je eet. Volgens die gedachtengang is vaderlandsliefde en cultuur bepaald door je eetpatroon. Hoe minder vaderlandse kost je nuttigt hoe minder vaderlander je bent en hoe meer je de gastcultuur inglijdt.

Voor de meeste expats geldt dit in enige mate (behalve voor Amerikanen die overal ter wereld wel een Makdau of buâhgâhking kunnen vinden), maar voor sommigen geldt het meer dan voor anderen. Sommigen zien het Nederlanderschap en het Nederlandsch zijn als een groot goed dat culinair gekoesterd dient te worden en willen vanuit dien hoofde Neerlands blijven eten. Anderen eten gewoon wat de lokale pot schaft (wat nog niet wil zeggen dat ze bepaalde Nederlandse waren niet lekker vinden op z’n tijd). Je zult mij dan ook geen vaderlandslievende moord zien plegen voor spruitjes of witlof (nog smeriger in mijn opinie dan surströmming!).

Ingemaakte haring uit ZwedenIk had het al eerder over surströmming, maar dat is bij lange na niet de enige ingemaakte haring die hier in het Noorden te krijgen is. Waar we het in Nederland moeten stellen met zure haring, rolmops en gebakken haring in’t zuur, hebben ze in Scandinavië, naar verluid, meer dan 400 soorten ingemaakte haring, die bovendien, op de surströmming na, allemaal lekkerder zijn dan de Hollandse zure haring (vooral omdat ze minder zuur zijn). Je kunt niet alle soorten in iedere supermarkt vinden, maar in een lokale supermarkt in Tornio telde ik onlangs 26 verschillende soorten. Ingemaakte haring was vroeger een erg belangrijke bron van vitaminen tijdens de lange winters in Noord-Europa en ze vormt nog steeds een vast onderdeel van het traditionele Scandinavische kerst buffet.

Er is behalve de haring een heel scala aan zeebanket op het menu te vinden in het Noorden. In mijn regio (de vallei van de Tornio rivier) is dat natuurlijk in de eerste plaats zalm. Eind Mei als de zalm rijst in de rivieren eet men hier traditioneel zalmsoep, erg lekker, tenminste als je het niet elke dag hoeft te eten. Het verhaal gaat dat in vroeger tijden het personeel op de boerderijen in de regio in hun contract liet opnemen dat ze niet vaker dan zes dagen per week zalm hoefden te eten! Tegenwoordig komt de meeste zalm uit viskwekerijen in Noorwegen, maar in het voorjaar is er ook nog altijd wilde zalm te koop. Die is duidelijk herkenbaar omdat ie niet in standaard afmetingen wordt geleverd en ook is ie minder roze van kleur.

Siikavisser bij de Kukkola stroomversnelling ten noorden van Tornio

Siikavisser bij de Kukkola stroomversnelling ten noorden van Tornio

Een andere populaire vis in deze regio is de siika, een witvis die word gevangen met grote schepnetten en die vooral gegrild of gerookt wordt verkocht. Een ander smakelijk visje is de muikku die uit de meren wordt opgevist. Ze zijn niet groter dan vissticks en worden meest gebakken verteerd. Ik heb zelf een grote voorkeur voor Brasem en Snoekbaars, die mijn vrouw op Kameroenese manier zeer smakelijk bereidt. In Nederland was paling de enige zoetwatervis die ik met enige regelmaat nuttigde, maar die is hier in het hoge noorden niet te krijgen. In plaats daarvan hebben we de rivierprik, een parasitaire vis met een kraakbeenskelet, die gerookt of geroosterd verkocht wordt. De reden waarom er hier bijna uitsluitend zoetwatervis wordt verkocht is dat de zee (de Botnische Golf) hier ook uit zoetwater bestaat.

Nu ik het toch over zoet heb, de Noordelingen zijn echte zoetekauwen. Ik noemde al dat de ingemaakte haring zoeter is dan de Nederlandse variant. Er is hier echter nog veel meer zoetigheid te koop. Er zijn zoete soepen (bosbessen of rozebottelsoep zijn het meest populair), zoete ovengerechten, zoete kaas en zoet brood. Het is niet zo verwonderlijk dat de mensen die in het voorjaar van 1945 in Holland Zweeds wittebrood te eten kregen zich herinneren dat het smaakte als cake. Al het wittebrood werd vroeger gezoet in Scandinavie, want het was een luxeartikel, vooral in het Noorden. Tarwe groeit hier niet, dus al het lokale brood is gemaakt van rogge. Gist kan roggemeel niet verteren dus het brood is plat en zurig, omdat het meestal met zuurdesem behandeld werd om nog enige luchtigheid te verkrijgen. Zelfs rogge was echter moeilijk te krijgen in deze schrale regionen en broodmeel werd dan ook met van alles en nog wat aangelengd. Het meest bekend zijn de combinatie met aardappelmeel en en met fijngemalen boombast (dat voedzamer is dan je zou denken).

Door al deze omstandigheden is het brood aanbod hier veel gevarieerder dan in Nederland. Er is het traditionele roggebrood (rond met een gat in het midden) dat vroeger, net als knäckebröd, als wintervoorraad gebruikt werd. Dat soort brood blijft maandenlang goed, mits droog bewaard. In de Tornio regio is er rieska, een soort ongedesemd platbrood dat enigszins luchtig is doordat het bij zeer hoge temperatuur wordt gebakken. Dan zijn er de Zweedse broden (limpa) met uiteenlopende samenstellingen, die allemaal gezoet zijn. Knackebröd en pompernickel hebben ze ook hier. In Finland is het bedrijf Fazer de grootste bakkerij van standaard wittebrood en van baguettes.

Fazer Lontoon rae chocolade met dropFazer maakt tevens de beste chocolade van Noord Europa. De grootste concurrent is Marabou uit Zweden, maar hun chocolade is mij te zoet. Fazer begon ooit als bakkerij die er banket en bonbons bij ging doen. Van lieverlee werden ze hofleverancier van het Tsarenhof (Finland was tussen 1809 en 1917 een onderdeel van het russische tsarenrijk). Eén van de specialiteiten uit die periode wordt nog steeds elk jaar met Pasen verkocht. Het heet Mignon en is een (echt) kippenei gevuld met fondantchocoladepraliné. Mijn ega is er gek op. Naast dat maakt Fazer een heel assortiment chocoladerepen; de standaard melk, puur en melk met noten, maar ook ongewonere soorten met caramel, peperkoek, cranberries, chilipeper of salmiakdrop.

Veel Nederlanders denken dat Nederlanders de enigen zijn die drop eten. Fout. In het Noorden van Europa wordt drop even lekker gevonden als in de lage landen. Zoete, zoute en zure drop is te krijgen en populair is vooral sterke salmiak soms zelfs gecombineerd met peper! Men is ook minder puristisch met drop als in Nederland. Drop is lekker en ijs is ook lekker, dus dropijs is een logische combinatie. Je kunt hier naast de (bovenvermelde) dropchocolade ook nog droptaart, dropmarinade (voor varkensvlees) en dropbrandewijn krijgen. Die brandwijn smaakt naar ouderwetse hoestdrank (niet te zuipen dus) en wordt musta kissa (zwarte kat) genoemd.

Ik heb van al dit gepraat over eten behoorlijk trek gekregen. Het is wel duidelijk waar ik na een lange werkweek aan toe ben. Ik ga dus nu even mijn traditionele pepu (perjantaipullo m.a.w. vrijdagsfles) halen om die met brood, kaas en worst soldaat te maken. Prettig weekend!

10reacties

Avatar van ceesincambodja ceesincambodja 29-08-2009 07:30

‘In mei rijst de zalm in de rivier’ Paul? Hoe moet ik me dat voorstellen? Is het water zo heet of eet de zalm gist?

Botnische Golf zoet? Sjonge, wat een leerzaam blog.
Ja, dat wittebrood van na de oorlog herinner ik me nog. Er stond een boer (of bakker) op met zo’n raar zwart hoedje. En we smeerden er extra-zoute boter op.

Mocht je Cor (en mij) nog eens komen opzoeken, breng dan een droptaart mee, wil je?
(Ik heb er verdorie ook trek van gekregen.)

Dropgroetje

Avatar van paco painter paco painter 29-08-2009 10:26

Veel Nederlanders denken dat Nederlanders de enigen zijn die drop eten. Fout. In het Noorden van Europa wordt drop even lekker gevonden als in de lage landen.’

Laat de Nederlandse dropmaffia dan niet een hoop handel liggen daar?

Avatar van Paul Nijbakker Paul Nijbakker 29-08-2009 12:27

@Cees,
Zo noemen ze het hier. De grensrivier loopt ruwweg Noord-Zuid. Dus als de zalm de rivier opzwemt, zwemt ze naar boven, naar hogere breedten.Alls het aan jou had geleen zouden in 1945 de Zweden dus droptaart gedropt hebben i.p.v. wittebrood 🙂

@Paco
De Nederlandse dropmaffia heeft in NL de markt al verpest met eenheidsdrop, laat ze alsjeblieft daaro blijven.

Avatar van cor verhoef cor verhoef 29-08-2009 14:38

Mooi blog weer Paul. Volgens mij kun je nog een interessant blog schrijven over naaigaren.

je vriend,

me eigen

Avatar van Paul Nijbakker Paul Nijbakker 29-08-2009 15:52

Met de nadruk op naai natuurlijk 🙂

Avatar van cor verhoef cor verhoef 29-08-2009 18:21

Of met de nadruk op ‘garen’. Het is allebei vies.

Avatar van ceesincambodja ceesincambodja 30-08-2009 06:43

Paul, je begrijpt me niet. Je schrijft ‘rijst’ i.p.v. ‘reist.’

(Zucht)

Ceesgegroetje

Avatar van Paul Nijbakker Paul Nijbakker 30-08-2009 09:27

@Cees,
Ik begrijp je prima. Ik schreef de derde persoon enkelvoud van “rijzen”, d.w.z. omhoog bewegen, en dat is, direct vertaald, ook het werkwoord dat hier gebruikt wordt voor het fenomeen van de zalm die de rivier opzwemt. Het Engelse woord hiervoor is “rise”. Het was mij niet bekend of het Nederlands een apart woord voor de zalmtrek in de rivier had, dus heb ik gewoon de lokale term vertaald.

Avatar van Solvejg Solvejg 01-09-2009 12:24

Gosh, ik heb ook even bij ‘rijst’ stilgestaan, maar uit de zinsconstructie valt wel af te leiden dat het om een omhooggaande beweging gaat, ik zat even te twijfelen :-)) Maar verder een (w)etenswaardig blog Paul!

Avatar van Paul Nijbakker Paul Nijbakker 01-09-2009 18:51

@Solvejg,
Tja, beroepsmatige misvorming; ik wilde ooit kok worden, maar het werd leraar…
Advertisements
This entry was posted in Paul Nijbakker, Standplaats Tornio and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to Standplaats Tornio: Levensbehoeften

  1. Pingback: Standplaats Tornio: Integratie in de gratie van de natie | Het Triumviraat

  2. Pingback: Standplaats Tornio: Wat schaft de Pot op Kerstavond? | Het Triumviraat

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s